78

3- مسند احمد بن حنبل (164-241 ق.)

اين كتاب جزء صحاح اهل سنت به‌شمار نمى‌رود، و علت اين مسأله جاى تأمل زياد دارد كه آيا احاديث آن طبق شرايط حديث صحيح نزد بخارى و مسلم مى‌باشد يا خير ولى اين احتمال نيز وجود دارد كه چون فضايل اهل بيت عليهم السلام در مسند احمد بن حنبل آمده است ولى در صحيح بخارى و مسلم معمولاً نقل نشده است لذا اين كتاب را جزء صحاح خود ندانسته‌اند. در عين حال درباره اين كتاب گفته‌اند: «روا نيست كه گفته شود در مسند حديث نادرست وجود دارد، احمد بن حنبل در مسند خود جز از كسانى كه صداقت و ديانت آنان نزد او مسلّم بوده حديث نقل نكرده است، و احمد بن حنبل دقت لازم را از جهت متن و سند احاديث داشته و تنها حديث صحيح را نقل كرده است». ¹ ابن‌حجر نيز گويد: «در مسند حديث بى‌اساس وجود ندارد مگر سه يا چهار مورد». ²ولكن كتاب مسند احمد بن حنبل چون از تحريف مصون نمانده است قابل اعتماد نيست، و روايات ضعيف و بلكه مجعول در آن فراوان است. كه به برخى از شواهد اين مدعا اشاره مى‌شود: احمد بن حنبل از ربيعة بن امية بن خلف در مسند خود حديث نقل كرده است با اين‌كه او از صحابه‌اى است كه در زمان حكومت عمر مسيحى شده و به روم پناهنده شدند. ³ بنابراين از شخص مرتد حديث نقل كرده است و به‌نظر اهل سنت چنين حديثى قابل اعتماد نيست حتى اگرچه در زمان قبل از ارتداد او نقل شده باشد. و ابوالخطاب گويد: «اكثر روايات احمد بن حنبل قابل استدلال نيست». ⁴ ابن‌تيميه نيز معتقد است كه: «مجرد آن‌كه احمد بن حنبل روايتى را نقل كند اين دليل بر صحت آن حديث نيست و لازم نيست به آن عمل شود». ⁵ ابن‌جوزى تعدادى از احاديث مسند احمد بن