108شده باشد. اوست كه: أَنْبَتَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ نَبٰاتاً ¹ اوست كه أَنْشَأَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ ² شما را از زمين برانگيخت و آفريد. آنچه از اين‌گونه آيات استفاده مى‌شود به چند وجه قابل تبيين است مانند برهان‌هاى حدوث، حركت، نظم، برهان امكان ماهوى، و عميق‌تر از همه كه همان برهان امكان فقرى است و به هر تقدير منشأ فاعلى شما خداوند است. اگر منشأ فاعلى شما خداوند است و اوست كه به شما قدرت داد و زمين را مسخرتان كرد تا آن را آباد كنيد وَ اسْتَعْمَرَكُمْ فِيهٰا ³ و زمين را زير پايتان ذلول و نرم كرده و قدرت بهره‌بردارى و تعمير آن و نيز شكافتن كوهها را به شما داد وَ تَنْحِتُونَ مِنَ الْجِبٰالِ بُيُوتاً ⁴آيا نبايستى شما معبود و ربّتان را عبادت كنيد تا رابطه‌تان با او برقرار باشد؟ او هم خالق و هم رب شماست. هم شما را آفريده و هم مى‌پروراند. هم به شما هستى بخشيده و هم به شما هوش و فكر داده است. هم اصل ذاتتان را تأمين كرده و هم كمالات ذاتتان را به شما داده است پس بايد او را عبادت كنيد و در اين عبادت هم موحد باشيد، زيرا نه در آفرينش او شركتى راه دارد و نه در پرورش وى. اگر خداوند در خالقيت و ربوبيت واحد است پس شما هم در عبادت او بايد موحد باشيد». ⁵ و در جاى ديگر فرموده: «اگر منشأ فاعلى شما خداى سبحان است و به شما قدرت داد و زمين را هم مسخرتان كرد تا آن را آباد كنيد، قدرت تعمير زمين را به شما داد پس بايد معبودتان را ربّتان قرار دهيد و با او رابطه برقرار كنيد». ⁶صدرالمتألهين نيز دليل بر توحيد عبادى را فقر وجودى انسان به خداى متعال قرار داده است. ⁷آنچه كه گذشت قابل تحليل به چند برهان مختلف براى اثبات توحيد عبادى است