68او حلال مى‌شود. حال اگر به احرام حج محرم شود، (قبل از اتمام اعمال عمره) عمره‌اش باطل و حجش به افراد تبديل خواهد شد.

و امّا بقيّه مذاهب به جواز ادخال حج بر عمره، رأى داده‌اند.

و امّا در ادخال عمره بر حج، به اين كه تنها براى حج محرم شود و قصد كند كه عمره را هم بر آن داخل كند، ابوحنيفه، ¹ و شافعى در فتواى قديمش به جواز آن حكم كرده‌اند. ² وليكن شافعى در مذهب جديدش به عدم جواز آن رأى داده و ظاهراً همين فتواى اخير به نظر وى صحيح‌تر است.

امر هفتم: آيا مكلف در انتخاب هر يك از اقسام سه‌گانه حج مخيّر است يا نه؟

اماميه معتقدند: حج تمتع بر مستطيعى واجب است كه، 48 ميل يعنى حدوداً 78 كيلومتر از هر طرف از مكّه دور باشد. و امّا حج قران و افراد، بر اهل مكّه و كسانى كه فاصله بين وطن آنها تا مكّه، كمتر از مقدار مذكور باشد، واجب مى‌شود. بدليل آيه شريفه:

«فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ... ذٰلِكَ لِمَنْ لَمْ يَكُنْ أَهْلُهُ حٰاضِرِي الْمَسْجِدِ الْحَرٰامِ .»

«هر كه از عمره تمتع به حج باز آيد آن قدر كه او را ميسر است قربانى كند... و اين حكم براى كسى است كه از مردم مكّه نباشد.»

تا بدين جا حكم مستطيعى كه داخل در حدّ مذكور و يا خارج از آن بود، معلوم شد. حال اگر كسى داراى دو وطن باشد كه يكى از آنها داخل در حدّ، و ديگرى خارج از آن باشد. وظيفه‌اش چيست؟

به فتواى اماميه: چنين فردى بايد بر طبق اغلب، عمل كند. يعنى اگر بيشتر اوقات خود را در خارج از حدّ سپرى مى‌كند، بايد حج تمتع انجام دهد ولى اگر غالب اوقاتش را در داخل حدّ مى‌گذارند حج قران يا افراد بر او واجب است. و امّا اگر دو وطن از اين جهت، با هم مساوى باشند، مكلف در انتخاب هر يك از اقسام سه گانه حج مخيّر است.

و در اين فرض، فرقى نيست كه استطاعت در داخل حدّ حاصل شده باشد و يا در خارج آن.

به هر حال به فتواى حنفيان، مالكيان، شافعيان و حنابله: مستطيع در انتخاب هر يك از اقسام سه گانه حج مخير است، چه داخل در حدّ مذكور باشد و يا خارج از آن، ولى در اين كه كداميك از اين اقسام افضل است، اختلاف كرده‌اند.

به اعتقاد اماميه و حنابله تمتع از قران و افراد افضل است. ³ و محمد بن ادريس شافعى هم در كتاب اختلاف الحديث، بلكه در همه كتابهايش اين گونه نظر داده است. ⁴