73اگر ديون مالى داشته باشيد، بايد بىدرنگ آنها را بپردازيد و كار امروز را هرگز براى فردا نگذاريد. ممكن است در زندگى، برخى از حقوق مردم يا خدا بر گردن شما باشد كه هنوز نسبت به پرداخت آنها تصميمى نگرفته باشيد. بايد هر چه زودتر آنچه بدهكاريد، بپردازيد، يا دستكم از طلبكاران رضايت بطلبيد، وگرنه در جهان ديگر بايد پاسخگوى كردارتان باشيد. اينك آنچه مايه خوشوقتى است، اين است كه هنوز فرصت باقى است و مىتوان در پرداخت حقوق ديگران كوشيد. حضرت على عليه السلام مىفرمايد:
اَخْرِجْ مِنْ مٰالِكَ الْحُقُوقَ. 1
حقوق خدا و مردم را از مال خود خارج كن.
در سخن زيباى ديگرى كه شيعه و اهل سنت از آن حضرت نقل كردهاند، راه برونرفت از اين حقوق را بيان مىكند و مىفرمايد:
اِنَّ اللّٰهَ افْتَرَضَ عَلَيْكُمُ الْفَرائِضَ فَلٰا تَضَيَّعُوهٰا وَحَدَّ لَكُمْ حُدُودَاً فلٰا تَعْتَدُوهَا وَ نَهٰاكُمْ عَنْ أَشْيٰاءَ فَلٰا تَهْتَكُوهٰا. 2
خداوند واجباتى بر گردن شما نهاده است. آنها را پاىمال نسازيد و حدودى برايتان تعيين كرده است. از آن حدود خارج نشويد و از چيزهايى بر حذر داشته است، مرتكب آن نشويد.
تكميل كارها
تلاش و كوشش پراكنده، نتيجهبخش نيست و هيچ يك از كارها به سرانجام نمىرسد. آموزههاى قرآنى نيز مردم را از تلاش نامنظم و