367حُمام: به ضم حا و تخفيف ميم و به او مضاف است عميس الحمام [137 - آ] در ميان فرش و ملل.

[ذات الحماط در مساجد ذكر آن گذشت].

حماضه: به ضم حا و تشديد ميم، حايطى است در بنى بياضه.

حَمْت: به فتح حا و سكون ميم، نام كوه ورقان است و بين القُدسين نيز عقبه‌اى است مُسمّا به حَمْت.

حمراء الاسد: به مد و اضاقت، موضعى است در هشت فرسنگى مدينه بر يسار عقيق در راه مكه و ايضاً حمرا موضعى است پيشتر از صفراء كه نخل دارد، حِما به كسر حا و مد همزه و گاهى به قصر همزه نيز خوانند، به فارسى چراگاه و به تركى قوُرُق گويند يعنى علفزارى كه آن را حُكّام براى چهار پايان خود از غير منع كنند و در مدينۀ مُشرّفه چند حماى مشهور است كه بعضى را پيغامبر - صلى‌اللّٰه عليه وآله وسلم - براى ابل ¹ صدقۀ حما ساخته و بعضى را عمر نيز براى شتران. صدقه يكى از آنها حماى نقيع است به نون مفتوحه و قاف مكسوره كه پيغامبر - صلى‌اللّٰه عليه وآله وسلم - آن را قورق ساخته از صدر وادى عقيق در يمانى مدينه مقدار چهار بُرد راه و قولى آنكه شصت ميل است از مدينه و شايد كه مقصود اين قائل طرف اقصاى او بوده باشد - واللّٰه اعلم.

ديگر حماى ربذه است به فتح راء مهمله و موحّده ذال معجمه كه پيغامبر - صلى‌اللّٰه عليه وآله وسلم - براى ابل صدقه آن را حما نموده و ابوذر غفارى - رضى‌اللّٰه عنه - آنجا مى‌بوده و هم در آنجا از دار دنيا به دار آخرت هجرت فرموده و در روايت صحيحه آمده عمر آن را حما ساخته پس توفيق بين‌الرواتيين آن است كه بعد از آن حضرت، عمر نيز بعضى حوالى حماى نبوى را زياده كرده در آنجا داخل ساخته باشد - واللّٰه اعلم.

ديگر حماى شرف است كه عمر آن را حمايت كرده و اين موضعى است در كبد [137 - ب] نجد قريب ربذه.

ديگر حماى ضريه است به فتح ضاد و كسر راء و تشديد يا كه قريه‌اى است هفت مرحله راه از مدينه در راه حاج بصره به سوى مكه و گويند ضريه نام چاهى است در آنجا و يا نام زنى از قضاعه و اين مشهورترين قُورُقْهاست و گفته‌اند اول كسى كه آن را حمايت