201ابتداى عمل او در ربيعالأول 1 بود از سنۀ تسع و عشرين و فراغش در مستهل محرم سنۀ ثلاثين. پس مدّت كار ده ماه بوده باشد و در كتاب صحيح و سنن ابوداود از ابن عمر مروى شده است كه بعد از بناى عمر، عثمان آن را تغيير داد و بسيار چيز در آن زياده ساخت و ديوار مسجد را به سنگ منقوش و گج بنا نمود و ستونهاى آن را سنگ منقوش گردانيد و به ساج مُسقف ساخت. و در صحيح مسلم است كه عثمان بن عفان اراده كرد كه مسجد نبوى را بنا كند و مردم آن را مكروه داشتند. مرضى و محبوب [69 - آ] ايشان آن بود كه بر همان هيئتى كه بود بگذارند پس عثمان گفت كه از رسول - صلىاللّٰه عليه وآله وسلم - شنيدم كه مىگفت هر كه براى خداى مسجدى بنا كند خداى تعالى براى او خانهاى بنا كند مثل آن در جنّت و گفتهاند كه مردم، بنا را به سنگِ 2 منقوش مكروه مىداشتند و مىخواستند كه به همان جذوع نخل و خشت بگذارد؛ چنان كه عمر كرده بود نه اصل زيادتى و توسعه را و در تجديد زيادتى عثمان اين مُستفاد مىشود.
از روايت كثيره آن است كه ديوار قبله را تقديم نمود به حدى كه امروز ديوار قبلى مسجد است و از جانب مغرب يك ستون زياده نمود و آن ستون هشتم است از منبر شريف و در مواجۀ داخل بابالسّلام استوانهاى است كه پايان آن را مربع ساختهاند ظاهراً كه همان ستون نهايت زيادتى عثمان باشد و ابتداى زيادتى وليد.
اما زيادتى جانب شام، در روايتى پنجاه گز و از روايت ديگر لازم مىآيد كه ده گز بوده باشد. چه مروى شده است كه طول مسجد شريف را صد و شصت گز ساخت معلوم است كه نظر به آنكه در زمان رسول - صلىاللّٰه عليه وآله وسلم - علىالصحيح صد گز بود و چهل گز در زمان عمر در مجموع طول زايد شد.
صاحب تاريخ مىگويد: توفيق بين الرّواتين آن است كه مجموع زيادتى زمان عمر و عثمان صد و شصت گز است و از جانب مشرق چيزى زياده نساخت و از حجرههاى شريفه