105«زنگبار» و «نوبه» و «سودان» و غيره در آن جا ديد. تختها ترتيب دادهاند و آنها را منظم طبقه به طبقه نشانيدهاند. دلّالها و يك نفر مُلّا از اهل سنّت، براى اجراى صيغۀ مبايعه در آن جا حاضر نشستهاند. مشترى از اهل هر مملكت كه در آن جا وارد شود، با كمال مهربانى با او گفتگو مىكنند و هر غلام يا كنيزى را كه به نظر آورد مىطلبند، و تمام اعضاى او را به مشترى عرضه مىكنند، و با كمال چابكى قطع و فصل مىنمايند، مگر آن كه مشترى از اهل ايران باشد ابداً به او اعتنايى ندارند، و بلكه اگر اندك توقّفى نمود، دور نيست صدمهاى به او بزنند و معامله با او را حرام مىدانند. مشترى عجم لابد ديگرى را بايد از اعراب بگمارد تا او خريدارى نمايد.
مولد حضرت پيغمبر صلى الله عليه و آله
ديگر در «مّكه معظمه»، دو زيارتگاه عامه است؛ يكى معروف به «مولد حضرت پيغمبر صلى الله عليه و آله » و يكى ديگر به «مولد حضرت امير عليه السلام »، بعضى «سلاطين عثمانى» آن جا را تعمير نمودهاند، متولّى دارد و خدّام چند.
يكى از حدود حرم شريف «عمرهگاه» است به فاصلۀ نيم فرسنگ در سمت مغرب شهر، در آن جا علامت حدّ حرم است و مسجد و اصطخرى 1 است و قهوهخانه، هر كه قصد عمرۀ مفرده داشته باشد، بايد برود آن جا غسل كند و قصد نموده،احرام ببندد و مراجعت كند.
منا و عرفات
ديگر از توابع «مكّه»، «منا» و «عرفات» است واقع در سمت شمال شهر، «منا» نيم فرسنگ دور است و در آن جا عمارات عاليه بنا نمودهاند كه در اوقات حج، مسكن حجّاج و تجّار است و در غير فصل طفرهگاه 2 و محلّ عيش و تفرّج اهل «مكّه» است و