58 جاهليةً». ¹ «آن كس كه بميرد و امام زمان خود را نشناخته باشد، به مرگ جاهليت مرده است» (اين امام) پس از رسول خدا صلى الله عليه و آله على عليه السلام بود اما ديگران مى‌گويند: معاويه بود و پس از على حسن و بعد از وى حسين عليهم السلام بود، اما ديگران گفتند: يزيد بن معاويه بود. و اينها برابر نيستند و تفاوت آنها بر كسى پوشيده نيست. آنگاه امام صادق عليه السلام سكوتى كرد و سپس فرمود: باز هم بگويم؟ راوى عرضه داشت: بفرماييد، فدايت شوم. امام فرمود: «سپس على بن الحسين عليه السلام امام بود و بعد از وى محمد بن على اباجعفر عليهما السلام و قبل از أبى‌جعفر عليه السلام (امام باقر عليه السلام ) مردم مناسك حج و حلال و حرام دينشان را نمى‌شناختند و آن حضرت ابواب معرفت را بر آنان گشود و احكام و مناسك حج را بيان فرمود و حلال و حرامشان را روشن ساخت و مردم دانستند كه به آنها نياز دارند و ديگران نمى‌توانند نيازشان را رفع كنند و بدين منوال امر (امامت) جريان دارد و زمين از امام خالى نمى‌ماند و هركس بميرد و امام خود را نشناسد به مرگ جاهلى مرده است و بيشترين چيزى كه هر كسى بدان محتاج است، آنگاه كه جان به حلقوم مى‌رسد، اين‌است كه بگويد: «راهى درست و آيين نيكو را برگزيدم».

(يعنى اقرار به ولايت كردم). ²روايات دراين‌باره بسيار است كه در اينجا به نقل دو روايت بسنده مى‌كنيم. حارث بن مغيره از امام صادق عليه السلام مى‌پرسد كه آيا پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله فرموده است: «كسى‌كه بميرد و امام خود را نشناسد مرگش مرگ جاهليت است؟» حضرت پاسخ مى‌دهد: آرى. راوى مى‌پرسد: آيا مقصود، جاهليت