31فراتر از اميال فردى و آرمانهاى گروهى عمل مىكند. و اين همان امّتى است كه ابراهيم و اسماعيل عليهما السلام هنگام بناى كعبه براى آن دعا كردند:
«اى آفريدگار! ما را در برابر خودت تسليم گردان و از ذريۀ ما نيز امت مسلم پديد آور و مناسك ما را به ما بنماى»؛ رَبَّنٰا وَ اجْعَلْنٰا مُسْلِمَيْنِ لَكَ وَ مِنْ ذُرِّيَّتِنٰا أُمَّةً مُسْلِمَةً لَكَ وَ أَرِنٰا مَنٰاسِكَنٰا 1
حج تجلّىگاه توحيد و نفى شرك
در هر يك از مناسك حج، توحيد مبدأ و معبود و مقصد و مقصود به وضوح تجلّى دارد.
آنگاه كه حج گزار تلبيه مىگويد ،تنها به خداى يگانه پاسخ مىدهد و شرك را طرد ونفى مىكند؛ «لبّيكَ اللّٰهُمَّ لبّيكَ، لبّيكَ لا شريكَ لكَ لبّيكَ...».
و چون بر محور كعبه طواف مىكند نقطه مركزى توحيد را قبلۀ قلب خويش مىسازد و بر كعبه به عنوان سنگ نشانى براى راه يافتن به كوى دوست نظر مىكند.
و آنگاه كه به نماز مىايستد، با تذلّل سر به آستان محبوب مىسايد. و زمانى كه در سعى صفا و مروه است، ذكر خدا را بر لب تكرار مىكند و سعى در جلب رضاى او دارد.
و چون در عرفات به تضرّع مىنشيند، به نغمۀ عشق ازلى مترنم است. و آن لحظهاى كه به قربانگاه مىرود، تعلّقات مادّى را به مسلخ مىكشد و محبتهاى غير خدايى را ذبح مىكند.
و در رمى جمرات، مظاهر شيطان و چهرههاى نمادين شياطين