116دادن اعلان برائت از دشمنان اسلام در موسم حج مطرح ساخته‌اند، خلط كردن مسألۀ برائت به مسألۀ جدال در حج است. آنها آيه شريفه «لاٰ جِدٰالَ فِي الْحَجِّ» ¹ را دستاويز ساخته و كوشيده‌اند برائت را از مصاديق جدال ممنوع قلمداد كنند و اين شعار زنده و جاودانۀ اسلام را در اين عصر، كه تيرهاى زهرآگين دشمنان به سوى اسلام نشانه مى‌رود، مشوه ساخته و از آن مانع شوند. هرچند اينجا در صدد تفصيل سخن در اين مقال نيستيم ² اما از ذكر اين نكتۀ مهم و توضيحى كوتاه ناگزيريم كه: جدال به هيچوجه از مصاديق برائت نيست و اين‌دو از نظر مفهوم و مصداق و احكام كاملاً متغايرند. اعلان برائت، چنانكه بحث مشروح آن گذشت، به معناى بيزارى، ابراز تنفر و انزجار از كفار، مشركان و مفسدان است كه قرآن پايه‌گذار آن بوده و سنت و سيرۀ نبوى سند غير قابل انكارى بر مشروعيت و ضرورت آن است. اما جدال، از نظر لغت به مفهوم: «محاجه، مناقشه و مجادله» مى‌باشد. در كليات ابوالبقاء آمده است:

«و الجدال عبارة عن دفع المرء خصمه بحجّة أو شبهة و هو لا يكون الّا بمنازعة غيره و النظر قد يتم به وحده». ³

«جدال عبارت از اين است كه شخص، طرف مخامصۀ خود را با حجت و دليل يا شبه دليل دفع كند و اين جز با منازعه نيست...».

مفسّران‌نيز همين مفهوم را در تفسير آيه لحاظ كرده و جدال را به