113كه همه شما نيز در طول عمر در ميدان جهاد اكبر با وسوسههاى شياطين روبه رو هستيد،و تا آنها را سنگ باران نكنيد و از خود نرانيد پيروز نخواهيد شد.اگر انتظار داريد خداوند بزرگ همان گونه كه اسلام را بر ابراهيم فرستاده و مكتب و ياد او را جاودان نموده به شما نظر لطف و مرحمتى كند،بايد خط او را تداوم ببخشيد.
و يا هنگامى كه به صفا و مروه مىآييم و مىبينيم گروه گروه مردم از اين كوه كوچك به آن كوه كوچكتر مىروند،و از آنجا به كوه اول باز مىگردند و بى آنكه چيزى به دست آورده باشند اين عمل را تكرار مىكنند،گاه مىدوند و گاه راه مىروند، مسلماً تعجب مىكنيم كه اين ديگر چه كارى است،و چه مفهومى مىتواند داشته باشد؟! اما هنگامى كه به گذشته بر مىگرديم و داستان سعى و تلاش هاجر،آن زن با ايمان را براى نجات جان فرزند شيرخوارش،اسماعيل،در آن بيابان خشك و سوزان به خاطر مىآوريم كه چگونه پس از اين سعى و تلاش خداوند او را به هدفش رساند و چشمه زمزم را از زير پاى نوزادش جارى ساخت 1،ناگهان چرخ زمان به عقب بر مىگردد،پردهها كنار مىرود و خود را در آن لحظه در كنار هاجر مىبينيم و با او در سعى و تلاشش همگام مىشويم و در مىيابيم كه در راه خدا هيچ كس بدون سعى و تلاش به جايى نمىرسد.به آسانى مىتوان نتيجه گرفت كه حج را بايد با اين رموز فهميد و خاطرات ابراهيم و فرزند و همسرش را گام به گام تجسم بخشيد،تا هم فلسفه آن درك شود و هم آثار عميق اخلاقى حج در نفوس حجاج پرتو افكند. 2 پرسش: مقصود از اسرار حج چيست؟ آيا اسرار حج با فلسفه حج تفاوت دارد؟
پاسخ: مقصود از اسرار حج مجموعه معارفى است كه به عنوان فلسفه،حكمت