102نماز واجب را ترك كرده، افزون بر پشيمانى، بهجا آوردن قضاى نمازهاى واجب است و كسى كه مرتكب گناه مالى شده است، افزون بر پشيمانى از كارش، بايد حق الله يا حق الناس اموالش را به صاحبان آن بازگرداند.
خلاصه اينكه بايد تا حد امكان كوتاهىهاى گذشتهاش را جبران كند و ويژگىها و عادتهاى بدى را كه داشته ترك كند. با اين وجود، توبه، كارى ساده و آسان نيست، بلكه با يك سلسله شرايط معنوى و عملى تحقق مىپذيرد. پشيمانى از گناه، تصميم گرفتن به ساختن آيندهاى ملكوتى و پاك، تبديل رذيلههاى اخلاقى به فضائل و نيكى، اصلاح اعمال، جبران گذشته و كارهايى مانند آن از مقدمات و شرايط اوليه توبه است. خداوند منان از اين مقدمات در برخى آيات به صورت كلّى چنين ياد مىنمايد:
إِلاَّ الَّذِينَ تٰابُوا وَ أَصْلَحُوا وَ بَيَّنُوا فَأُولٰئِكَ أَتُوبُ عَلَيْهِمْ وَ أَنَا التَّوّٰابُ الرَّحِيمُ (بقره: 160)
مگر آنان كه [با گناه فاصله گرفتهاند] به سوى خدا بازگشتند و اخلاق و عمل خود را اصلاح كردند و آنچه را از حق پنهان مىداشتند، براى مردم بيان كردند. پس توبه ايشان را مىپذيرم و من پذيرنده توبه و مهربانم.
و در آيهاى ديگر به گونهاى ديگر به اين امر توجه نمودهاند:
فَمَنْ تٰابَ مِنْ بَعْدِ ظُلْمِهِ وَ أَصْلَحَ فَإِنَّ اللّٰهَ يَتُوبُ عَلَيْهِ إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (مائده:39)