132نتيجه، سامرا به پرورشگاه بزرگان علم، ادب، حديث و فلسفه تبديل شد.

سامرا به مركزى علمى و فرهنگى تبديل شد كه نوابغ بزرگ و بزرگان دانش را تربيت كرد و نوابغ و استوانه‌هاى دين از آن فارغ التحصيل شدند. ¹

علل هجرت ميرزا به سامرا

ميرزاى بزرگ از اين هجرت اهداف چندى را در نظر داشت از آن جمله است:

1 اسكان شيعه در سامرا، با توجه به اين كه سامرا، مدفن عسكريين(ع) و منزل آن بزرگواران مى‌باشد و خيلى چيزها كه مورد علاقه و احترام شيعه است در آن جا قرار دارد، مرحوم ميرزا سعى كرد كه شيعيان در آن مكان، اسكان بيابند.

2 تبليغ تشيّع در نواحى عراق.

3 تقريب ميان شيعه و سنّى.

4 اجتناب از رياست و مرجعيّت، در اين خصوص مى‌نويسند:

«او آن‌قدر از رياست و زعامت پرهيز داشت كه بارها سوگند ياد مى كرد كه هيچگاه به فكرم خطور نمى‌كرد كه روزى مرجع دينى مردم باشم، حتّى يكى از علل هجرت او از نجف به سامرا دورى از نجف و از رياست و مرجعيت ذكر كرده‌اند.» ²