145ذكر و فكر و نماز و دعا و قرآن و زيارت و عبادت سپرى مىكند و از آداب حرمين غفلت نمىورزد.
تمرين عطوفت و رأفت
چنانكه در مباحث اجتماعى حج تبيين شده، تحكيم روابط مسلمانان و پرورش روح نوع دوستى و چاره انديشى دردها و مشكلات جهان اسلام يكى از اهداف محورى حج است.
حج اگر آنگونه كه شايسته است تحقق پذيرد، علاوه بر آنكه روح را در فضاى معنويت و تكامل اخلاقى و عرفانى سير و سلوك مىدهد، روحيۀ انساندوستى را عمق مىبخشد و در روابط عاطفى ميان مسلمانان و پرورش رأفت و رحمت اسلامى و مواسات و ايثار، نقش مؤثر ايفا مىكند.
و اگر حجگزار با چنين ارمغان معنوى باز گردد، آثار آن در همۀ جوانب حيات وى متبلور خواهد بود. با توجه به اين نكتۀ حساس اجتماعى است كه در روايات اهلبيت عليهم السلام اعمال خير و قضاى حوائج مؤمنان و محرومان، با حج و عمره در كفۀ سنجش نهاده مىشود تا اهل ايمان، بويژه حجگزاران توجه كنند كه ثواب و پاداش را تنها در حج و عمره نجويند بلكه بايد به فكر اعمال صالحى نيز باشند كه پاداش آن كمتر از حج و عمره نيست و بلكه گاه پاداش مضاعفى براى آنها دارد و آن تلاش در جهت رفع گرفتارى مؤمنان و درمان دردمندان و خدمت به نيازمندان جامعه است. به مثل معروف گاه مىشود كه حج در كنار خانۀ انسان است و او توفيق درك آن را ندارد.
ابى بصير از امام باقر عليه السلام نقل مىكند كه فرمود: «اگر من يك حج