124و در آنجا ابنيه و عماراتى در دو طرف خيابان ساختهاند كه حجاج منزل مىكنند ولى كفايت تمام آنها را نمىدهد؛ اكثر در ميان خيمه توقف مىنمايند و قربانى را در آنجا مىكنند.
مسجد خيف
بدان كه مسجد خيف در منى و در وقت رفتن، در سمت يمين و در دامنۀ كوه است. صحن بزرگى دارد و در وسط آن گنبدى است، اطراف آن باز است. محرابى دارد كه هفتاد و پنج پيغمبر در آنجا نماز خواندهاند و چنين گويند كه، قبر هفتاد پيغمبر در خيف است ولى علامت ندارند و نيز گويند قبر حضرت آدم نزديك مناره است و منارۀ وسطى را ملك مظفر صاحب يَمَن ساخته است و منارۀ نزديك درب مسجد را ملك قايتباى بنا كرده است و اصل مسجد را هم كه در جنوب صحن واقع است، ملك قايتباى در سنۀ 894 بنا كرده است. اسم او در بالاى محراب است. بيست و يك ستون در طول مسجد واقع شده و چهار ستون در عرض آن و طول صحن مسجد يكصد و هشت ذرع است و عرض آن نود و يك ذرع. سلطان احمدخان پسر سلطان محمدخان ثانى نيز در سنۀ 1025 تجديد عمارت كرده، تاريخ و اسم او را در آنجا نگاشتهاند و اسم قاتيباى بانى اول را هم در بالاى محراب به حال خود گذاشتهاند. ديشب در مراجعت از مسجد خيف، شريف منصورى كه با محافظين عسكريه همراه من بودند و محافظت اردوى حجاج مىنمودند، به اين خيال افتاده بود كه براى حقالزحمه خودش و محافظين، شترى يك ريال فرانسوى از حجاج گرفته شود و اين مطلب را به من اظهار كرده به عربى تقرير نمود كه، معمولى همه ساله بوده است و امشب وقت مطالبه آن است والامرُ مِنكُم! جواب دادم، اين وجه زياد است، ولى قرارى خواهم داد كه به شما هم حقالزحمه برسد. از احمدخان قونسول تحقيق كردم، جواب داد، اين بدعت و بىاعتدالى را هميشه مىكردهاند ولى چند سال است سفارت، اهتمامى در موقوفى اين بدعت دارد، اجراى آن با شما است. خيالى كه شريف منصور كرده بود از پنجهزار تومان هم زيادتر مىشد و محافظين دويست نفر بودند و مخارج آنها را هم خود من مىدادم، به ملاحظۀ آن كه سالهاى بعد از محافظت حجاج