297

تفسير آيه

مفسرين غالباً در زمينۀ آيۀ شريفه معتقدند... «فَمَنْ فَرَضَ فِيهِنَّ الْحَجَّ فَلاٰ رَفَثَ وَ لاٰ فُسُوقَ وَ لاٰ جِدٰالَ فِي الْحَجِّ» اين سه در بردارندۀ جميع محرمات احرام است.

فخر رازى در توضيح اين سخن مى‌گويد: حكمت اين‌كه خداوند اين الفاظ سه گانه را بدون كم و زياد ذكر كرده، اين است كه در علوم عقلى ثابت شده كه در انسان قواى چهارگانه وجود دارد:

1 - قوۀ شهوانيۀ بهيميه

2 - قوۀ غضبيۀ سبعيه

3 - قوۀ وهميۀ شيطانيه

4 - قوۀ عقليۀ ملكيه

و غرض از همۀ عبارات غلبه بر سه قوۀ نخست است، پس قول خداوند (فلا رفث) اشاره بر غلبه بر قوۀ شهوانيه است (ولا فسوق) اشاره بر غلبه بر قوۀ غضبيه كه موجب تمرد و خشم مى‌شود (ولاجدال) اشاره به قوۀ وهميه است كه انسان را وادار به جدال در ذات خداوند، صفات، افعال، احكام و اسماء او مى‌كند و اين قوه محرك انسان براى درگيرى و مخاصمه با مردم در هر چيزى است، حال كه منشأ آن در اين سه امر محصور گرديد، لذا فرمود: «لاٰ رَفَثَ وَ لاٰ فُسُوقَ وَ لاٰ جِدٰالَ فِي الْحَجِّ» ، يعنى هر كس معرفت و محبت خدا را دارد بايد كه اين امور در او نباشد و مقصد نهايى اين آيات اسرار گرانبهايى است كه عاقل نبايد از آنها غافل باشد. ¹3

‍أ

رُكن يمانى

اين ركن، در زاويۀ جنوبى خانۀ كعبه و قبل از ركن حجرالاسود مى‌باشد. از اين جهت به آن يمانى مى‌گويند كه به سمت يمن است. ² روايات در فضيلت و شرافت اين ركن بسيار است، در روايات زيادى