229دوّم؛ ختم نمودن هر دورى است به حجرالأسود و اين حاصل مى‌شود به اين‌كه بدون توقف، هفت دور را ختم كند و در دور هفتم به همان جاكه شروع كرده، ختم شود. ¹براى طواف كننده مستحب است در هر شوط، ركن يمانى و حجرالأسود را استلام نمايد و در وقت استلام حجر بگويد: «أَمَانَتِي أَدَّيْتُهَا وَ مِيثَاقِي تَعَاهَدْتُهُ لِتَشْهَدَ لِي بِالْمُوَافَاةِ» و چون ميان ركن يمانى و حجرالأسود برسد بگويد: «رَبَّنٰا آتِنٰا فِي الدُّنْيٰا حَسَنَةً وَ فِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنٰا عَذٰابَ النّٰارِ». ²

پس از شوط هفتم به نزد حجرالأسود آمده، و طواف خود را تمام نموده و بگويد: اللَّهُمَّ قَنِّعْنِي بِمَا رَزَقْتَنِي وَ بَارِكْ لِي فِيمَا آتَيْتَنِي. ³

حجرالأسود در روايات

1 - امام صادق عليه السلام مى‌فرمايد: «كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه و آله يَسْتَلِمُ الْحَجَرَ فِي كُلِّ طَوَاف فَرِيضَة وَ نَافِلَة» ⁴؛ پيامبر صلى الله عليه و آله در هر طواف واجب و مستحبى حجر را استلام مى‌نمودند.

2 - امام صادق عليه السلام مى‌فرمايد: «إِذَا دَنَوْتَ مِنَ الْحَجَرِ الْأَسْوَدِ فَارْفَعْ يَدَيْكَ وَ احْمَدِ اللَّهَ إِلَى أَنْ قَالَ ثُمَّ اسْتَلِمِ الْحَجَرَ وَ قَبِّلْهُ فَإِنْ لَمْ تَسْتَطِعْ أَنْ تُقَبِّلَهُ فَاسْتَلِمْهُ بِيَدِك فَأَشِرْ إِلَيْهِ ⁵؛ در شرايطى كه به حجرالأسود نزديك مى‌شويد، دست‌هاى خود را بلند كنيد و خدا را حمد گفته و حجر را استلام نموده و ببوسيد و در صورت عدم امكان با دست به آن اشاره كنيد.

3 - امام صادق عليه السلام در پاسخ به سوالى در مورد علت استلام حجر فرمودند «لِأَنَّ مَوَاثِيقَ الْخَلَائِقِ فِيهِ» ⁶؛ در پيمان ميثاق و بيعت خلايق نهفته است.

و در حديث ديگرى است كه آن حضرت فرمود: «أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَمَّا أَخَذَ مَوَاثِيقَ الْعِبَادِ أَمَرَ الْحَجَرَ فَالْتَقَمَهَا فَهُوَ يَشْهَدُ لِمَنْ وَافَاهُ بِالْمُوَافَاةِ» ؛ خداوند چنان‌كه پيمان بندگان را گرفته است به حجر امر فرمود كه آن را حفظ و نگهدارى كن، لذا حجر در قيامت گواهى مى‌دهد.

4 - امام صادق عليه السلام فرمود: «وَ الْمِيثَاقُ هُوَ فِي هَذَا الْحَجَرِ الْأَسْوَدِ أَمَا وَ اللَّهِ إِنَّ لَهُ لَعَيْنَيْنِ وَ أُذُنَيْنِ وَ فَماً وَ لِسَاناً ذَلْقاً ⁷... ⁸؛ ميثاق و پيمان در اين حجرالأسود است؛ به خدا سوگند، او را دو چشم و دو