198
منارههاى مسجدالحرام و تعداد آنها
در صدر اسلام، ساختمانهاى مساجد و خانهها به شكل ساده بنا مىشد و منارهاى در آنها وجود نداشت. سقف مسجدها به وسيلۀ چوب يا شاخۀ درختان نخل پوشيده مىشد. سخنرانان هنگام خطبه بر روى زمين مىايستادند و در حال ايستاده سخنرانى مىكردند و مؤذنان هنگام فرا رسيدن وقت نماز، بر روى بام مساجد يا بر روى درهاى آن مىايستادند و بانگ اذان را سر مىدادند.
رسول خدا صلى الله عليه و آله در روز فتح مكه به هنگام ظهر «بلال» را فرمان داد كه بر بام كعبه رود و در حالىكه سران قريش بر روى بلنديهاى كوههاى اطراف گريخته بودند، اذان بگويد.
در آن هنگام مسجدالحرام به وسعتِ مطاف آن بود و ديوارى در اطراف نداشت.
همچنانكه مناره و منبرى برايش نبود.
سرانجام با گذشت زمان و تغيير وضع زندگى مردم، منارهها و منبرها ساخته شد و همانگونه كه در ساختمان مساجد و خانهها تغيير به وجود آمد، منارهها را نيز براى زيبايى و اذان و منبرها را براى سخنرانى و خطبه ساختند.
در اين مقوله، ابتدا به منارههاى اوليۀ مسجدالحرام كه در دوران «ازرقى» 1 وجود داشته مىپردازيم و سپس از منارههاى موجود در دوران ما، قبل از توسعۀ سعوديها مطالبى مىآوريم:
ازرقى مىنويسد: «در مسجدالحرام چهار مناره وجود دارد كه مؤذنان مسجد بر بالاى آن اذان مىگويند. اين منارهها در چهار گوشۀ بام مسجد قرار گرفتهاند و به وسيلۀ پلكانى از آن بالا مىروند. هر يك از منارههاى ياد شده داراى درى است كه اين درها به سوى مسجدالحرام باز مىشود. بر بالاى منارهها، بالكنهايى نيز ساختهاند.
* منارۀ نخست، در سمت درِ بنى سهم قرار دارد و مشرف بر خانۀ «عمرو عاص» است. بزرگِ مؤذنان در اين دوران، همواره بر بالاى اين مناره اذان مىگويد.