140از سيل «امّ نهشل»، مقام ابراهيم عليه السلام در اين نقطه قرار داشته كه سيل ياد شده آن را به همراه خود به منطقۀ پايين مكه برده است و هنگامىكه عمر از مدينه به مكه آمد، مقام را در جايگاه فعلى آن قرار داد. اين گفته مىتواند صحيح و درست باشد؛ در تحقيقى كه اينجانب در اين باره كردهام نيز اين مطلب را متذكر گرديدهام.
همچنين گويند اين حفره جايگاه نماز جبرئيل با رسول خدا صلى الله عليه و آله به هنگام واجب شدن نمازهاى پنجگانه بوده است. تعداد زيادى از علما و انديشمندان، از آن جمله «ازرقى» به روايت از «ابن عباس» از رسول خدا صلى الله عليه و آله نقل كردهاند كه حضرت فرمود:
«امنى جبريل عند باب الكعبة مرتين»؛ «دو بار نماز را به امامت جبرئيل در كنار در كعبه به جاى آوردم.»
اين گفته مىتواند درست، بلكه بهترين باشد؛ زيرا با گفتۀ قبلى (كه مقام ابراهيم در قسمتى از اين حفره متصل به كعبه قرار داشته است) نيز مطابقت دارد و از اين نظر نيز مىتواند صحيح باشد كه نماز پيامبر و جبرئيل قبل از نزول آيۀ وَ اتَّخِذُوا مِنْ مَقٰامِ إِبْرٰاهِيمَ مُصَلًّى ، در اين نقطه مورد قبول خداوند قرار گرفت. بنابراين، نماز جبرئيل با پيامبر صلى الله عليه و آله در آن نقطه، اشارهاى است به اين مطلب كه از سوى خداوند به رسول خدا صلى الله عليه و آله و امتش فرمان خواهد آمد كه نماز خود را در كنار مقام بجاى آورند. بنابراين مىتوان گفت كه اين حفره جايگاه نماز جبرئيل به همراه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بوده و نيز محلى از براى مقام ابراهيم عليه السلام قبل از انتقال آن به وسيلۀ عمر به جايگاه كنونى به شمار مىآمده است.
براى تحقيق بيشتر و اندازهگيرى دقيق اين حفره، در بامداد روز سه شنبه چهارم ماه جمادى الأول سال 1377 هجرى به مسجدالحرام رفتم و در كنار دَرِ كعبۀ معظمه ايستادم و در حفرۀ ياد شده دقيق شدم و با وسيلۀ اندازهگيرى، تمام قسمتهاى آن را اندازه گرفتم.
نتيجۀ بررسيهايم بدين شرح است:
حفرهاى كه در كنار دَرِ كعبۀ معظمه قرار دارد، حفرهاى حقيقى نبوده بلكه در صدر اسلام همانند ديگر قسمتهاى زمين مطاف، به صورت خاكى بوده كه در آن هنگام اين نقطه را از ساير قسمتها به شكلى متمايز نمودند، به عنوان مثال، هنگامىكه زمين مطاف از خاك تشكيل گرديده بود، اين قسمت را به وسيلۀ شن سفيد از ديگر قسمتها جدا