60تضرع بگذرانيم. از شدّت فراق خدا، بى‌سرو سامان شويم و در دل صحراها و دامنه كوه‌ها هر روز بناليم و قلندروار آوارۀ كوچه‌ها و شهرها شويم. تا جايى كه سازمان حج و زيارت مجبور شود سالانه عاشقان بى‌قرار را كه آماده جان افشانى‌اند به سرعت به كعبه معبود برساند تا از يك نفس باقى، به ديدار يار برسند و از آتش هجران خود جهانى را بسوزانند.

د) سفر آخرت

سفر حج، شبيه سفر آخرت است امّا يك تفاوت با آن دارد. در مسافرت ابدى پيمانه عمر انسان پر شده است. چه بخواهد و چه نخواهد بايد دنيا را ترك كند و خود را به مأمورين قبض روح بسپارد. امّا در سفر حج، مرگ اختيارى است. يعنى كسانى كه آمادگى لازم را كسب كرده و همۀ استعداد بالقوه آنان به فعليت رسيده است، اين دنيا را براى خود تنگ و تار مى‌بينند و آرزوى جهانى را دارند كه پهناور و ابدى است. به همين سبب عاشقانه، به سفر حج كه تداعى‌كننده سفر قيامت است مى‌شتابند.

امام صادق(ع) در توضيح آيه: وَ لِلّٰهِ عَلَى النّٰاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطٰاعَ إِلَيْهِ سَبِيلاً كمال استطاعت براى حاجى را، شوق مرگ و قيامت و درك مراحل آن در سفر حج مى‌دانند:

ولا شَرَعَ نَبيُّهُ(ص) في خِلالِ الْمناسِكِ على ترَتيبِ ما شَرَعهُ إلاّ لِلإسْتعدادِ و الإشارةِ الَى الْمَوْتِ وَ الْقَبرِ وَ الْبعثِ وَ الْقِيامةِ و فَصلِ بَيانِ السَّبقِ مِن دُخولِ الْجَنّةِ أهلُها وَ دُخولِ