115شوند. اگر پس از حج حاجى اين چنين نباشد، معلوم است در كار او مشكلى وجود دارد.
2. مراقبه و محاسبه
حاجى بايد از اندوختههاى معنوى خود مراقبت كند تا از چنگاندازىهاى شيطان در امان باشند. البته اين كار مهم تنها با محاسبه هر روزه امكانپذير است. هر چند اين وظيفه هر مسلمان است كه شامگاه و بامداد به حساب اعمال خود رسيدگى كند. امام كاظم(ع) در اين باره فرمود:
لَيْسَ مِنَّا مَنْ لَمْ يُحَاسِبْ نَفْسَهُ فِى كُلِّ يَوْمٍ، فَإِنْ عَمِلَ حَسَناً اسْتَزَادَ اللهَ وَ إِنْ عَمِلَ سَيِّئاً اسْتَغْفَرَ اللهَ مِنْهُ وَ تَابَ إِلَيْه. 1
كسى كه هر روز خود را حسابرسى نكند، از ما نيست. پس اگر عمل خير او افزون بود، طلب زيادى كار خير بكند و اگر عمل بد انجام داد از خدا طلب بخشش كند و توبه نمايد.
خوشا به حال آنان كه هميشه به مراقبه و محاسبه نفس خود مشغولند و لحظهاى از مراقبه نفس خود دست برنمىدارند و اين كلام مولاى متقيان على(ع) را همواره آويزۀ گوش جان دارند:
يَنْبَغِى أَنْ يَكُونَ الرَّجُلُ مُهَيْمِناً عَلَى نَفْسِهِ مُرَاقِباً قَلْبَهُ حَافِظاً لِسَانَه. 2
شايسته است كه انسان از خودش بيم داشته و مراقب قلب خود باشد و زبان خود را نگه دارد.