74
چشمانداز آيه
با توجه به اين كه اين آيه در ادامه آيات قبلى است كه با خطاب «يٰا بَنِي إِسْرٰائِيلَ اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ (بقره: 122)»، آمده بود، مىتواند خطاب به بنى اسراييل باشد. و در حقيقت مبيّن اين مطلب است كه خانه كعبه و ابراهيم نيز يكى از نعمتهاى خداوندى است، كه بنىاسراييل نيز بايد قدردان آن باشند. و نيز مىتواند، خطاب به پيامبر اسلام و مسلمانان باشد، چرا كه در ادامه آيات روى سخن با امت اسلام است.
در هر صورت اين آيه به نحوى با مخاطب خود سخن مىگويد كه: گويا آنان در زمان ابراهيم و بناى كعبه بودهاند، از اين رو به «إِذْ يَرْفَعُ» كه غالباً با تقدير «اذكروا» مىباشد تعبير نموده است. سپس بناى كعبه را به وسيله ابراهيم و اسماعيل يادآور مىشود، و در پايان دعاى آن دو بزرگوار مبنى بر قبولى عملشان با دو وصف سميع و عليم اشارت مىكند.
محتواى آيه
همانگونه كه گفته شد، در آغاز آيه تعبير «إِذْ يَرْفَعُ» وجود دارد كه همراه عاملش، بيانگر اين است كه مخاطب مأموريت دارد تا چيزى را به ياد آورد. و شكى نيست كه يادآورى مسبوق به وجود ذهنى چيزى است كه در گذشته آن را ديده است. قرآن كريم نيز در مواردى به اين حقيقت اشارت نموده است، از جمله: «وَ اذْكُرُوا نِعْمَتَ اللّٰهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنْتُمْ أَعْدٰاءً فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْوٰاناً (آلعمران: 103)»، كه بيانگر دشمنى عرب جاهلى قبل از اسلام، و تبديل آن به دوستى پس از نعمت اسلام است. و نيز «وَ اذْكُرُوا إِذْ أَنْتُمْ قَلِيلٌ