376
أ. قربانى
در آيه نخست ابتدا مى‌فرمايد: «لَكُمْ فِيهٰا مَنٰافِعُ إِلىٰ أَجَلٍ مُسَمًّى» . كه حكايت از سودبرى تا زمان محدود و مشخصى دارد، براى روشن شدن تفسير آيه بايد ديد ضمير در « فِيهٰا » به كجا بازگشت مى‌كند و معناى آن چيست؟
بى شك اين ضمير به كلمه شعائر در آيه پيش از آن كه فرمود: «ذٰلِكَ وَ مَنْ يُعَظِّمْ شَعٰائِرَ اللّٰهِ فَإِنَّهٰا مِنْ تَقْوَى الْقُلُوبِ» بر مى‌گردد، ليكن در اين كه منظور از شعائر چيست؟ وجوه متعددى متصور است:
1. اين‌كه منظور از شعائر، احكام دين خداست، و مراد از منافع آن امور دينى و معنوى مانند اجر و ثواب است و مقصود از اجل مسمّاى قيامت است. در اين صورت آيه چندان ربطى به حجّ ندارد، جز اين‌كه احكام و مناسك حجّ نيز بخشى از دين خداست.
2. اين‌كه به قرينه «« ذٰلِكَ »* ، مناسك حجّ مراد است كه در آيات پيش از آن بدان اشارت شده بود. و معناى منافع محدود به اجل مسمّى، سودبَرى از تجارت‌هاى مجاز حين انجام مناسك حجّ تا به جاى آوردن طواف بيت‌الله است، كه جمله: «ثُمَّ مَحِلُّهٰا إِلَى الْبَيْتِ الْعَتِيقِ» بيانگر آن است.
3. كه بيشتر مفسران آن را پذيرفته‌اند اين است كه منظور از شعائر بُدن و هدى است. 1چنانكه خود قرآن فرمود: «وَ الْبُدْنَ جَعَلْنٰاهٰا لَكُمْ مِنْ شَعٰائِرِ اللّٰهِ» . در اين صورت مقصود از منافع شير، بچه، پشم، سوارى‌گرفتن و مانند آن است.