345

چشم‌انداز آيه

اين آيه در ارتباط با آيه قبل است كه مربوط به ابراهيم بود كه در آن خداى سبحان به آن حضرت خطاب نمود و فرمود: «لاٰ تُشْرِكْ بِي شَيْئاً وَ طَهِّرْ» . در اين آيه نيز در ادامه همان خطاب‌ها مى‌فرمايد: «وَ أَذِّنْ فِي النّٰاسِ بِالْحَجِّ» .

محتواى آيات

محتواى آيه نخست تنها اعلام آمدن به حجّ است، ليكن سخن در اين است كه اعلام كننده چه كسى است؟ و محتواى آيه دوم بيان فلسفه حجّ است.

أ. محمد يا ابراهيم؟

بسيارى از مفسران بر آنند كه جمله: «وَ أَذِّنْ فِي النّٰاسِ بِالْحَجِّ» به قرينه آيه قبل از آن كه فرمود: «وَ إِذْ بَوَّأْنٰا لِإِبْرٰاهِيمَ مَكٰانَ الْبَيْتِ» ، خطاب به ابراهيم باشد. ¹كه با سياق آيات نيز سازش بيشترى دارد. ² برخى از مفسران نيز معتقدند كه اين خطاب متوجه پيامبر است، از مفسران پيشين حسن بصرى و جبايى و از مفسران بعدى فخررازى، ميبدى، قرطبى و مدرسى از جمله كسانى هستند اين نظريه را پذيرفته‌اند. ³ اين ديدگاه را مى‌توان اين‌گونه تقويت نمود كه اصل در