302

چشم‌انداز آيه

اين آيه كه در اوايل سوره برائت است در حقيقت ادامه دو آيه پيش از آن است كه ابتدا فرمود: «بَرٰاءَةٌ مِنَ اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ إِلَى الَّذِينَ عٰاهَدْتُمْ مِنَ الْمُشْرِكِينَ» . و از همه مشركان اعلان برائت نمود. و در ادامه با دادن فرصت چهار ماهه فرمود: «فَسِيحُوا فِي الْأَرْضِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَ اعْلَمُوا أَنَّكُمْ غَيْرُ مُعْجِزِي اللّٰهِ وَ أَنَّ اللّٰهَ مُخْزِي الْكٰافِرِينَ» ، و تصريح نمود كه شرك شما نمى‌تواند زيانى به خدا برساند و او را ناتوان سازد. و اين خداست كه كافران را خوار و ذليل مى‌كند، اين جملات در حقيقت موعظه‌اى براى مشركان و كافران است تا خود را به خزى الهى دچار نكنند. و در ادامه همين موضع‌گيرى است كه فرمود: «وَ أَذٰانٌ مِنَ اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ إِلَى النّٰاسِ يَوْمَ الْحَجِّ الْأَكْبَرِ أَنَّ اللّٰهَ بَرِيءٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ وَ رَسُولُهُ» .

محتواى آيه

اين آيه به چند مطلب عمده اشارت نموده است، كه مورد بررسى قرار مى‌گيرد: يكى اصل اعلام برائت، و دوم زمان اين اعلام، و سوم قاعده كلى تبشير و انذار.

أ. اصل برائت

در اين آيات با دو تعبير به اعلام برائت از مشركان پرداخته است: يكى اين‌كه مى‌فرمايد: ««بَرٰاءَةٌ مِنَ اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ» . دوم اين‌كه فرمود: «أَنَّ اللّٰهَ بَرِيءٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ وَ رَسُولُهُ» . با اين تفاوت كه « مِنَ » در آيه اول براى ابتداى غايت و صفت براى برائت است، بدين معنا كه برائتى است از ناحيه خدا و پيامبر به