284چنگ افكندن بر مال مردم است از طريق مكر و خدعه، چون: غشّ، دزدى، احتكار، همكارى با قدرتهاى ستمگر و سوگند دروغ است. و عدوان تسلّط يافتن بر حقوق مردم به وسيله زور و بدون هيچ مجوزى است. 1درس اساسى و مهمى كه بايد از اين آيه آموخت اين است كه اين آيه آمده است تا با بيان دستورالعمل‌هاى اخلاقى، تربيتى و اجتماعى تحول عظيم در جامعه عرب، بلكه در جامعه انسانى ايجاد كند. عربى كه معتقد بود «انصر اخاك، ظالماً او مظلوماً». و هميارى او بر عداوت، كينه و تعصب جاهلى پى‌ريزى شده بود. اين آيه آمد تا قلوب را به خدا، و اخلاق را به موازين الهى پيوند دهد، آمد تا به انسان تولدى دوباره كه متخلق به اخلاق باشد نويد دهد. 2
تهديد به عِقاب
اين كه در پايان دوباره سفارش به تقوا نمود و فرمود: «وَ اتَّقُوا اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ شَدِيدُ الْعِقٰابِ»، در حقيقت تأكيدى است بر ضرورت رعايت حقوق الهى و حقوق انسانى، به خصوص اين‌كه عذاب را به شديد متصف نموده است.
نكته لطيفى كه در اينجا وجود دارد تعبير به «شَدِيدُ الْعِقٰابِ» است، اين تعبير گوياى آن است كه اين تنبيه و مؤاخذه افزون بر آن كه در آخرت به دليل ارتكاب گناه محقق مى‌شود ممكن است در اين دنيا نيز دامنگير انسان و جامعه انسانى گردد.
شكى نيست كه يكى از عقوبت‌هاى شديد خداوندى درگيرى افراد جامعه و يا كشورهاست، كه برخى از آنان آتش جنگ را عليه برخى ديگر بر مى‌افروزند، آن گاه همه در آن آتش مى‌سوزند. يا اين كه با صرف بودجه‌هاى گزاف و روى‌آورى به انباشت تسليحات نظامى باعث وحشت يكديگر مى‌شوند. و آن‌گاه