283تعاون بر برّ و تقوا يعنى؛ جمع شدن ايمان و عمل صالح بر اساس عمل به اوامر الهى و ترك نواهى، نه بر پايه خود خواهى معنا مى‌دهد.
در پايان اين بخش به جنبه سلبى تعاون نيز اشارت دارد و مى‌فرمايد: «وَ لاٰ تَعٰاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَ الْعُدْوٰانِ»، دو عنوان اثم و عدوان در مقابل دو عنوان برّ و تقوا قرار گرفته است، اثم 1 ممكن است اشارت به اعمال زشتى چون كفر، اخلاق ذميمه و مخالف اوامر الهى باشد. و عدوان در مقابل تقوا به معناى ترك واجبات الهى و ارتكاب محرمات باشد و در اينجا بر تعدى در حقوق مردم منطبق گردد.
برّ و نظام اجرايى آن
شكى نيست كه هميارى انسان‌ها بر دو نوع است: يكى؛ هميارى بر اساس گناه و عداوت. دوم؛ هميارى بر پايه برّ و تقوا. و اين بخش از آيه با نفى نظام غلط در هميارى انسان‌ها، نظام همكارى صحيح را تأييد مى‌كند.
هميارى غلط بر پايه گناه و عداوت بنا شده است، مانند هميارى بازرگانان محتكر عليه مصرف كنندگان و همدستى سازمان‌هاى ستمگر عليه ملت‌هاى مستضعف. و هميارى صحيح بر اساس برّ و تقوا و رسيدن به سعادت استوار مى‌باشد و داراى نظام اجرايى خاص است، البته بايد توجه داشت كه اشاعه خير و برّ يعنى سعادتمند شدن همگان.
نظام اجرايى برّ، عبارت است از پرهيزگارى، ترس از خدا، ترس از امتحان او. و اين كار تنها با به كار بستن آيينى كه به پيامبران وحى شده، و نيز رعايت سنت‌هايى كه در طبيعت تعبيه شده است امكان پذير خواهد بود. و به ديگر سخن مى‌بايست هدف از تعاون، اشاعه خير و مقاومت در برابر شرّ باشد، از هر طريقى كه ميسّر شود. اين‌كه قرآن در برابر واژه «برّ»، واژه «اثم» به كار برده است، و در برابر تقوا واژه عدوان آورده است، بيانگر اين است كه «اثم» همان