172احسان آن ذات مقدس به بندگان مى‌باشد، و در آيه به معناى مكنت و مال افزون بر آنچه موجود است مى‌باشد.

ج. افاضه: افاضه بر گرفته از « فاض الماء » به معناى زياد شدن آب در ظرف و سر ريز شدن آن است. و از همين معناست جارى شدن اشك، و افاضه مردم از عرفات به منى به معناى خروج دفعى و جمعى آنان است. ¹ چنانكه قرآن نيز مى‌فرمايد: «تَرىٰ أَعْيُنَهُمْ تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِ مِمّٰا عَرَفُوا مِنَ الْحَقِّ (نساء: 83)». در افاضه مردم از مكان گويا ظرف مكانى از جمعيت موجود پر شده و سرريز مى‌شوند.

ارتباط با آيه قبل

در پايان آيه قبلى «اَلْحَجُّ أَشْهُرٌ مَعْلُومٰاتٌ ...» كه فرمود: «وَ تَزَوَّدُوا فَإِنَّ خَيْرَ الزّٰادِ التَّقْوىٰ» ، و در آن تقوا و بهترين زاد و توشه را سفارش نمود، اين خود، مُشعِر به اين است كه تنها بايد به امور معنوى پرداخت، از اين رو در اين آيه به استدراك همان موضوع پرداخت و فرمود: «لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنٰاحٌ* ...». و بدين ترتيب ربط آيات نيز با يكديگر روشن است. ²

محتواى آيه

اين دو آيه شريفه در بردارنده چند امر مهم در حجّ است، كه عبارتند از: جواز تجارت در ايام حج، وقوف در عرفات، كوچ كردن از عرفات، وقوف در مشعر، ذكر در مشعر، كوچ كردن از مشعر.