163
ب. معرفى «برّ»
در بخش دوم آيه ابتدا به نفى ذهنيت افرادى كه برخى از امور را برّ و نيكى مىپنداشتند پرداخته و مىفرمايد: «وَ لَيْسَ الْبِرُّ بِأَنْ تَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ ظُهُورِهٰا» .
در خصوص اين بخش از آيه چند ديدگاه عمده وجود دارد: يكى اينكه بخش دوم يك ضرب المثل است، و در حقيقت مكمل بخش نخست از آيه مىباشد. 1 دوم اينكه اين قسمت بيانگر معناى مستقلى است، چراكه در زمان جاهليت عدهاى بودند كه وقتى محرم مىشدند، پشت ديوار خانه را سوراخ مىنموده و از آن رفت و آمد مىكردند. 2
از اين كه براى اين بخش از آيه شأن نزول مستقلى بيان شده است، مىتوان گفت: آيهاى مستقل از بخش نخست بوده است، و چون مرتبط با يكديگر بوده است در كنار هم قرار گرفته است. 3 به خصوص اينكه برخى براى اين قسمت شأن نزول ديگرى بيان مىكنند، و مىگويند اين بخش از آيه مربوط به تطيرى است كه برخى از جاهلين داشتند. 4 و يا معتقدند اين قسمت از آيه مربوط به دخول به مسجد الحرام است كه بعضى از جاهلان گمان مىكردند محرم حج نبايد از در وارد مسجد الحرام شود، بلكه بايد از سوراخى كه ايجاد مىكردند، به مسجد وارد شد و آن را نشانه شجاعت خود مىدانستند. 5