136

محتواى آيه

در آيه قبلى از امهات مسايل حج، از قبيل اصل حج و عمره، لزوم اتمام آن، مسأله احصار، انواع حج به خصوص حج تمتع، و ضرورت قربانى در آن سخن به ميان آمده بود. در اين آيه نيز به بيان برخى از امور مربوط به حجّ پرداخته است، كه عبارت است از: زمان حج، فرض حج، گوشه‌اى از آداب حج، يادآورى تقوا و تأكيد بر آن.

1. زمان حجّ

جمله «اَلْحَجُّ أَشْهُرٌ مَعْلُومٰاتٌ» ، در مقام اين است كه بگويد حج را نمى‌توان در همه ماههاى سال انجام داد، بلكه زمانى مخصوص و تنها در چند ماه صورت مى‌گيرد. ¹ اين ماهها عبارت است از شوال، ذوالقعده و ذوالحجه است. ²و در حقيقت مثل بيان زمان روزه است كه فرمود: « كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيٰامُ ... شَهْرُ رَمَضٰانَ (بقره: 183- 6)». و گرنه مانند اين است كه عبادتى را قبل از دخول وقت انجام دهد.

نكته‌اى كه در اينجا وجود دارد اين‌كه اين سه ماهى كه به عنوان ماه حج قرار داده شده است، تمام سه ماه است يا دو ماه و ده روز ذوالحجه؟ پاسخ آن است كه در تمام دو ماه شوال و ذوالقعده و چند روز اول ذوالحجه كه زمان احرام