333ستون درآمده بود، مشخّص كرده است. 1صاحب «المناسك و اماكن طرق الحج» در صفحۀ 401 كتابش، مسجد فتح را از جمله «مساجد النبيّ - صلّى‌اللّٰه عليه [ وآله ] وسلّم - بالمدينة» دانسته و معتقد است كه پيامبر صلى الله عليه و آله : «جلس في مسجد الفتح و دعا فيه».
ابن‌جبير كه در ميانۀ 578 - 581 ه .ق. مدينه را زيارت و سياحت كرده است، در باب اهميّت مسجد فتح در ميان اهالى شهر مى‌نويسد:
«مسجد الفتح الذي أنزلت فيه على النبيّ - صلّى‌اللّٰه عليه [ وآله ] وسلّم - سورة الفتح». 2همين مضمون را ابن‌بطوطه در كتاب خود ياد كرده است كه:
«در راه احد سه مسجد وجود دارد... و سومى مسجد فتح است كه سورۀ فتحِ قرآن در آن نازل شده است.» 3در ماه‌هاى ذيقعده و ذى‌الحجّۀ سال 1396 ه .ق. و روز جمعه دوم شعبان 1398 ه .ق. مطابق با 7 ژوئيّه و برابر با 16 تيرماه 1357ه .ش. مكرّراً به منطقۀ خندق رفت و آمد داشتم و ضمن يادآورى عبادت‌هاى محمّد صلى الله عليه و آله ، به تطبيق متون تاريخى و موقعيّت جغرافيايى منطقه پرداختم. در آن روزها فاصلۀ مسجد تا مركز شهر مدينه، حدود سه كيلومتر بود.
بنايى در شمال غربى كوه سلع، بر صخره‌اى سنگى كنار وادى بطحان - كه امروز مدنى‌ها آن را وادى ابى‌جيده مى‌خوانند - وجود دارد كه گويى با مشاهدۀ آن، تاريخى را مى‌نگريم كه از حسّاس‌ترين لحظه‌هاى حيات محمّد صلى الله عليه و آله و روزهاى پر از زجر و رنج او