332بناى مسجد فتح - كه به الأحزاب و الأعلى نيز شهره است - از همان سال‌هاى نخست قرن اوّل هجرى مشهور بود و براى اهل مدينه و همۀ مسلمانانى كه از اقصى نقاط جهان به زيارت مرقد پيامبر صلى الله عليه و آله و مدينةالنّبى مى‌آمدند، از زمرۀ اماكن مقدّسه به شمار مى‌آمد. اين موقعيّت تاريخى - اسلامى در طول پانزده قرن، همچنان پابرجاست. 1مسلّم است كه نخستين بناى مسجد فتح در ايّام حيات پيامبر صلى الله عليه و آله و خلفا ساخته شد.
تاريخ‌نويسان در توصيف آن گفته‌اند:
مصالح نخست بناى مسجد را خشت و سنگ و شاخه‌هاى خرما تشكيل مى‌داد كه چون رو به فرسودگى و خرابى نهاد، عُمر بن عبدالعزيز - والى مدينه - همزمان با بازسازى مسجد النّبى، در سال 93 ه .ق. (عهد وليد بن عبدالملك) بناى جديدى جايگزين آن نمود و در آن سه ستون قرار داد تا محلّ عبادت پيامبر صلى الله عليه و آله كه در كنار ستون سوم بوده است، براى مسلمانان مشخّص گردد.
سمهودى اين اقوال را از مطرى - مورّخ مدنى - ذكر كرده و مى‌افزايد:
اين سه ستون كه زير بام و جلوى مسجد قرار داشته، در بازسازى مجدّد مسجد فتح توسّط «امير سيف‌الدّين حسين بن هجاء» به سال 575 ه .ق. همان نقشۀ معمارى محفوظ ماند. 2 سمهودى، خود در سال‌هاى 890 - 910ه .ق. نام اين وزيرِ پادشاهان مملوكى مصر را بر لوحه‌اى در قسمت فوقانى سمت قِبلى مسجد ديده و آن را ضبط و ثبت كرده است.
بسيارى از مورّخان مدينه‌شناس مانند ابوغسّان، يحيى و ابن‌شبه به نشانى ستون سوم، مستندات متعدّدى را ذكر كرده‌اند؛ ولى مسلّم است كه با فرسودگى ستون‌هاى مذكور، تغييراتى در بنا ديده شده است و سمهودى در نيمۀ دوم سدۀ نهم هجرى كه از اين مكان بازديد كرده، آن را مقابل محراب فعلى مسجد كه به صورت رواقى بدون