295قال رسول اللّٰه صلى الله عليه و آله : بل شىء اصنعه لكم و اللّٰه ما أصنع ذلك إلاّ لأننى رأيت العرب رَمتْكم عن قَوْس واحدة و كالبوكم من كلّ جانب؛ فأردت أن أكسر عنكم من شوكتهم إلى أمر ما...»
1 / پ: مواضع شمال غربى مدينه
خندق و طولانى بودن گودال آن، مانع هجوم سواركاران قريش به مواضع دفاعى مسلمانان شده بود. بتپرستان به پرتاب تير مبادرت مىورزيدند؛ ولى امكان درگيرى مستقيم را نداشتند.
تاريخنويسان از حملۀ سواران به فرماندهى خالد بن وليد و نافرجامى آن به خاطر عدم امكان عبور از خندق يادها كردهاند. 1 همچنين از حملۀ فوج سواركاران به فرماندهى ابوسفيان بن حرب و زمانى ديگر به سرپرستى هُبيرة بن ابىوهب و يا سپاهى به سركردگى عكرمة بن ابىجهل يا ضرار بن خطّاب نقلها آمده است. ولى بتپرستان در تمام اين حملهها، اگر چه ميان مسلمانان وحشت و ترس مىآفريدند و حلقههاى محاصره را شديدتر مىكردند؛ ولى از عدم توفيق آنها در هجوم يكپارچه كه لازمۀ اين توفيق، عبور از گودالهاى خندق بود، مدارك تاريخى زيادى در دست داريم.
عاقبت در يك يورش، عدّهاى از بتپرستان توانستند، مسيرى را كه خندق آن باريك و امكان عبور از آن ممكن بود، پيدا كنند؛ ولى ترسى كه از تدبير حفر خندق در دل بتپرستان و يهوديان به وجود آمده بود، مانع هجومِ هماهنگ شد؛ تنها عمرو بن عبدود حاضر به نبرد تن به تن گرديد كه او نيز به دست علىّ بن ابىطالب عليه السلام از پاى در آمد. زبير بن عوام نيز نوفل بن عبداللّٰه را بكشت و...
بر اثر اختلافاتى كه بين قريش و طايفۀ غطفان از يك سوى با يهوديان بنوقريظه پيش آمد و با شروع وزش بادهاى سرد و طوفانى، بتپرستان ادامۀ محاصره و حمله را