288مىشود كه از آن در ذيل «چاه رومه» 1 ياد كرديم.
2. زغابه: از اين نام نيز كه در شمال غربى مدينه، شهرتى عام دارد و امروزه شهروندان مدنى آن را به البركه مىشناسند، مُكرّراً ياد كرديم.
اين مواضع جغرافيايى، به يك سرزمين متّصل به هم اشاره دارد كه از شمال، يا دامنۀ كوه احد، به سمت غرب تا شمال غربى وادى قنات امتداد داشته است.
بنابر اين خطّ خندق در حدّ فاصل بين مشركان و مسلمانان كه در اطراف قسمتهاى شمالى كوه سلع تا منطقۀ شيخين 2 ايستاده بودند، موقعيّت صفآرايى مدافعان مدينه و مهاجمان مكّه را نشان مىدهد و ما دقيقاً آن را بر اساس مستندات تاريخى در نقشهاى گنجانده و منظور كردهايم.
مسلمانان راهى جز اين نداشتند كه خود در برابر خندقها موضع گيرند و خانوادههاى خود را در كوشكها، برجها و استحكامات قبيلهاى خود در مدينه پنهان سازند و با وحشت و نگرانى زايدالوصفى كه مدارك تاريخى از آن يادهاى آشكار دارد، در انتظار بمانند كه چه هنگام، مهاجمان كينهتوز، هجوم خود را آغاز مىكنند.
در اين لحظهشمارىها، ناگهان خبر لغو قرارداد زندگى مسالمتآميز با يهوديان بنىقريظه، مسلمانان را در هراس جدّى و مدينه را در حالتى آسيبپذير قرار داد؛ زيرا بنىقريظه در جنوب شرقى مدينه زندگى مىكردند و آنها با قبول تعهّد براى نابودى مسلمانان و شخص محمّد صلى الله عليه و آله ، مىتوانستند از شرق و جنوب، خانههاى بىدفاعماندۀ مسلمانان را مورد تهاجم قرار دهند. در واقع مدينه كاملاً محاصره شده بود و لحظهبهلحظه حلقۀ اين فشار تنگتر مىگشت. آيۀ ده از سورۀ احزاب، اشاره به همين محاصرۀ تنگ و سخت دارد:
إِذْ جٰاؤُكُمْ مِنْ فَوْقِكُمْ وَ مِنْ أَسْفَلَ مِنْكُمْ وَ إِذْ زٰاغَتِ الْأَبْصٰارُ وَ بَلَغَتِ الْقُلُوبُ الْحَنٰاجِرَ وَ تَظُنُّونَ بِاللّٰهِ الظُّنُونَا .