268اين سابقه مبتنى بر آراء عدّهاى از متقدّمان و اسناد متعدّدى در تاريخ مدينه است.
مطرى از مسجد موجود در ركن شرقى تپّۀ عينين، بهعنوان «الموضع الذي طعن فيه حمزة رضى الله عنه » 1 ياد كرده است و سمهودى نيز مسجد مذكور را واجد همين سابقه و شهرت در زمان خود دانسته و تنها بين مكان «طعْن» و مصرع فرق قائل شده است؛ چه او شهرت عمومى را اين طور نگاشته است كه دو مسجد - يكى در مكان اصابت نيزه و ديگرى در شمال آن، در مكان دفن، بنا شده است 2؛ در حالى كه پيشتر گفتيم كه به نظر نمىرسد كه واقعۀ نبرد در سمت شرقى عينين بهوقوع پيوسته باشد؛ بلكه وقوع آن در سمت شمال و غرب تپّۀ روماة قوّت دارد.
به هر حال در ديرينه و چگونگى جابجايى جسد به مكان فعلى، وجود تناقضاتى در آراء تاريخى، پژوهندگان را سردرگم مىكند؛ با اين همه نمىتوان ناديده گرفت كه مكان فعلى، همان مكان اوّليّۀ مزار حمزه نيست. 3بناى المصرع كه به جهت بعضى از روايات، محلّ نماز پيامبر نيز محسوب مىشده است، بعدها بهصورت مسجدى بهعنوان مدفن اوّل حمزه معروف شده و قرنها مورد توجّه زائران بوده است. ابنابىالهيجاء در حوالى 580 ه .ق. بناى جديدى بر آن موضع ساخت و «سلطان اشرف قايتباى» بر آن بنايى ديگر بيفزود و در سال 893، «شاهين الجمالى» شيخالخدّام حرم مدنى آن را مرمّت و مجهّزتر نمود.
فيروزآبادى، مسجد المصرع را در اواسط قرن هشتم ديده و از حفر بناى چاه مشروب آن توسّط «امير بدرالدّين وَدَيّ بن جمّاز» - امير مدينه - ياد كرده است. 4 مقارن اواخر سدۀ 13 ه .ق. و در عصر عثمانى، «علىّ بن موسى» مىنويسد:
آن قبّه را حاج رامز پاشا داماد سليمبك ماينجى از اهالى استانبول تجديد بنا نمود. 5