251محمّد صلى الله عليه و آله بود كه پس از هجرت به مدينه، پيامبر صلى الله عليه و آله بين او و زيد بن حارثه پيمان برادرى بست. او را اسداللّٰه، اسد رسول و سيّدالشّهدا خواندهاند.
«محمّد بن سعد» اهمّ اسناد تاريخى مربوط به شخصيّت وى را گرد آورده است 1 و ما نخست بر اساس آن و نظر به اعتمادى كه به كاتب واقدى و اسنادش در اين خصوص پيدا كردهايم، مواضع وقايع يا وقايعى را كه مىتواند ما را در شناخت مواضع احد يارى دهد، مورد پژوهش قرار مىدهيم:
محمّد بن ابراهيم روايت مىكند:
«و قتل رحمه اللّٰه يوم أُحُد على رأس اثنين و ثلاثين شهراً من الهجرة و هو يومئذ ابن تسع و خمسين سنة. كان أسَنَّ من رسول اللّٰه - صلّىاللّٰه عليه [ وآله ] وسلّم - بأربع سنين و كان رجلاً ليس بالطويل و لا بالتقصير. قتله وحشىّ بن حَرْب و شق بطنه». 2عوف بن محمد حديث مىكند:
«بلغني انّ هند بنت عتبة بن ربيعة جاءَت في الأحزاب يوم أُحُد و كانت قد نذرت: «لئن قدرت على حمزة بن عبدالمطلب لتأكُلَنَّ من كبده». قال:
«فلمّا كان حيث أصيب حمزة و مَثلوا بالقتلى و جاؤا بُحزَّة من كبد حمزة فاخذتها تمضغها لتأكلها فلمتستطع ان تبتلعها فلفظتها». 3