245حقير ذيل آيۀ يادشده از سورۀ مجادله، به تفسيرهاى معتبرى چون «مجمعالبيان» مورد اعتماد امامىمشربان - و «الجامع لأحكام القرآن» - مورد وثوق عامهمراجعه نمود؛ ولى هيچ يك از آنها حتّى احتمال نزول اين آيه را در احد عنوان نكردهاند. 1سمهودى بناى مزبور را ديده و آن را مخروبه دانسته است و علىّ بن موسى در سال 1303ه .ق. آن را غيرمسقّف يافته و عبدالقدّوس الأنصارى تنها گفته است:
«مسجد صغير على يمين الذاهب إلى المهارس جزم المطرى بأن النبيّ - صلّىاللّٰه عليه [ وآله ] وسلّم - فيهالظهر والعصر يومأُحُدبعد انقضاء القتال». 2در سال 1395 - 1396 ه .ق. از بقاياى اين بناى متروكه و مخروبه ديدن كردم.
چهارديوارى آن به صورت فرسوده و خرابه باقى مانده است و با گچ سفيد، سفيدش كردهاند و همانطور كه همۀ مدينهشناسان گفتهاند، چسبيده به كوه احد و در سمت راست كسى است كه از مقابر شهداء به سوى قسمتهاى شمالى احد در حركت باشد؛ ولى كسى را نيافتم كه در آنجا توقّفى، نمازى و يا دعايى داشته باشد. هر چه هست، يادمانى است از سجدگاه پيامبر و ياران او در ساعت پايانى واقعۀ احد؛ در حالى كه همگان مجروح و خسته بودند و از شدّت درد و خونريزى، حتّى قادر به اداى نماز به صورت ايستاده نبودند.
از اين مكان تصويرى تهيّه كردم تا ياد چنين سجدگاهى را فراموش نكنيم و بىآنكه بر موقعيّتهاى جغرافيايى تأكيدى داشته باشيم، موقعيّت تاريخى و قلبى آن را در صفحۀ روح و انديشۀ مسلمانان ثبت نماييم.
پيكرۀ 23 - 2