237
1 / پ : غارى بر بلندىهاى احد
فيروزآبادى 1 و نورالدّين سمهودى 2 ذيل وصف احد به حديث مطلب بن عبداللّٰه استناد كرده كه: «ان النبيّ يدخل الغار الذي بالجبل». 3فيروزآبادى مأخذ خود را ذكر نمىكند؛ ولى سمهودى آن را به ابنشبّه مدينهشناس مشهور مستند كرده است.
با اين همه ابننجّار و مطرى هر دو اذعان داشتهاند كه در كوه احد غارى است كه مىگويند پيامبر صلى الله عليه و آله در هنگام پراكندگى مؤمنان، خود را در آنجا از ديد قريشيان پنهان كرده است.
آنچه در تاريخ واقعه مورد ترديد نيست، مستنداتى است كه حكايت مىكند: در ميان قريشيان و مسلمانان خبرى انتشار يافت مبنى بر اينكه پيامبر كشته شده است. نيز در لابلاى مآخذ از ناپيداشدن آن حضرت در يكى از بريدگىهاى كوه و مقابل موضع مسلمانان در مدخل درّه مدارك كافى به دست ما رسيده است. ولى ما گفتهها و اسنادى كه از صدر اسلام در بيان موقعيّت غار يا اصل پنهانشدن پيامبر باقى مانده باشد، نيافتيم. با اين همه نمىتوانيم شهرت تاريخى اين موضوع را آن هم از قرون دوم هجرى تاكنون، بىاصل و منشأ بدانيم.
مطرى و ابننجّار با اين بيان كه:
ذكر مىشود كه: «ان النّبى صلى الله عليه و آله اختفى فيه» به بودنِ غارى كه مخفىگاه پيامبر شد، اشاره كردهاند؛ امّا منابع مستند، اين خبر را بيان نداشتهاند و آن دسته از محقّقينى كه درصددند وجود چنين موقعيّت تاريخى را براى غار اثبات كنند، به گفتۀ «مطلب بن عبداللّٰه» استناد جستهاند. 4و از اينكه سمهودى اين مطلب را ذيل «مزاعم في مواضع من جبل احد» آورده