227مدينه مورد بررسى قرار دهيم:

فيروزآبادى در كتاب خود «شيخان» را «موضع بالمدينه» دانسته است؛ كه وجه تسميه آن اين است:

«هما اطمان سميا به لأن شيخاً و شيخة كانا يتحدثان هناك» ¹ سپس به قول مطرى استناد كرده كه اين مكان:

«موضع بين المدينة و بين جبل أحد على الطريق الشرقية مع الحرّة إلى جبل أُحُد و ذكر أنّه من هناك غدا - صلّى‌اللّٰه عليه [ وآله ] وسلّم - إلى أُحُد يوم احد... و بات بالشيخين و غدا صبح يوم السبت إلى أحد». ²و از اين‌كه در چنين مكانى به ياد حضور محمّد صلى الله عليه و آله مسجدى بنا شده باشد، مى‌گويد: «و كان بالشيخين مسجد بُنى على مصلى النبيّ». ³بنابر اين مسجد الشّيخين در سمت شمالى شهر مدينه - مابين احد و شهر - از بناهاى تاريخى بوده است. سمهودى اين مسجد را در كتاب خود از جمله مساجد مشهور دانسته است كه در زمان خود به مسجدالبدايع شهرت داشته است. ⁴ سمهودى مداركى را از امّ‌سلمه، جعفر بن محمّد، محمّد بن طلحه و ابن‌عبّاس ثبت كرده است كه همگى نشان مى‌دهد كه پيامبر صلى الله عليه و آله در اين محل استراحت كرده، نماز عصر، عشا و صبح را به جاى آورده و صبح روز بعد، يعنى روز شنبه عازم احد شده است. تصوّر مى‌كنم با توجّه به اين‌كه شيخين در طريق مجاور حرّۀ شرقى جاى داشته است، بايد آنجا را محدودۀ منازل