172پيامبر صلى الله عليه و آله خود، يارانش را با اندوه و تأثّر به خاك سپرد. «مجلسى» در «البحار» ياد مىكند:
«پيامبر به جاى پنج بار تكبير، بر شهداى بدر 97 بار اللّٰه اكبر گفت.» 1قبور شهيدان بدر در طول تاريخ حجاز مورد زيارت همۀ زائران اين سرزمين قرار داشته است. مطمئنّاً بناى مشخّصى در تاريخ از اين قبور - مستقل از قبرستان اهالى بدروجود داشته است. در مقطعى كه به زيارت و ديدار پژوهشى اين منطقه نائل آمدم، مشاهده كردم كه موقعيّت قبور شهدا در ميان قبرستان عمومى بدر واقع شده و مانند همۀ مقابر عربستان، مسطّح و بىنام و نشان است. تنها چهار ديوارى كوتاه و پوشيده از سيمان سفيد كه با ميلههاى آهنى حصاربندى شده، اين قبور را از ديگر گورها جدا مىكند و بدان تشخّصى خاص مىبخشد.
قبرستان عمومى نيز به طور كامل با ديوار حصاربندى شده است و كنار درب اصلى آن، بنايى براى انجام مراسم مردگان و اسكان متصدّى آن ساختهاند.
تصاويرى كه از اين مكان تهيّه كردم و در اين كتاب ارائه مىشود، مربوط به سالهاى 1354 و 1357ه .ش. است. تلاش كردهام كه چشمانداز موقعيّت قبور شهدا را در ميدان نبرد ( \ سهل بدر) از نماى دور و نزديك، به تصوير بكشم؛ تا وضعيّت اين قبور را در ارتباط با كوه اسفل و دو تپّۀ عدوةالدنيا و عدوةالقصوى نشان دهم و نيز بناى فعلى قبور را در ميانِ ديگر قبور كه به رسم مسلمانان عربستان، از تكّههاى سنگ سخت مشخّص شدهاند، ارائه دهم. همچنين تصويرى از همسرم به پاس پانزده سال همدردى و كوشش او براى امكان بخشيدن به تنظيم اين كتاب و مساعدتهايش در طىّ سفرهاى پژوهشى به چاپ مىرسانم.
پيكرههاى 8 - 1 ؛ 9 - 1 ؛ 10 - 1 ؛ 11 - 1 ؛ 12 - 1 ؛ 13 - 1 و 14 - 1