119مسلمانيم و كافران ما را از روى اجبار آوردهاند؟ چرا بايد از ما فديه بگيريد؟»
در اين مورد اين آيه، پاسخ مىدهد:
يٰا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِمَنْ فِي أَيْدِيكُمْ مِنَ الْأَسْرىٰ إِنْ يَعْلَمِ اللّٰهُ فِي قُلُوبِكُمْ خَيْراً يُؤْتِكُمْ خَيْراً مِمّٰا أُخِذَ مِنْكُمْ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ وَ اللّٰهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ . 1«اى پيامبر! به اسيرانى كه در دست شما هستند، بگو كه اگر خداوند در دلهاى شما خيرى بداند، به شما بهتر از آنچه از شما گرفته شده است، مىدهد و شما را مىآمرزد و خدا آمرزنده و مهربان است.»
اين سند معلوم مىدارد كه فديهگيرى دقيقاً اتّخاذ راهى براى آزادى افراد بوده و با درونيّات بعضى از اسيرشدگان مطابقت نداشته است و الاّ وعدۀ جبران آن داده نمىشد و در مقام دلدارى از آنها اين آيت نقش نمىبست كه: وَ يَغْفِرْ لَكُمْ وَ اللّٰهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ .
مؤيّد اين واقعيّت، سندى است كه در منابع تاريخى، چشماندازى وسيع دارد و به خوبى از بنبستهايى حكايت مىكند كه پيامبر صلى الله عليه و آله در خصوص فديهگيرى، با آن درگير بوده است.
واقدى در «مغازى» پس از وصف دو عقيدۀ گذشته (عنوانشده از جانب ابوبكر و عُمر) مىگويد:
پيامبر پيروان خود را از تجربههاى تاريخى پيامبران آگاه ساخت كه آنها نيز در حوادث و وقايع، حالات مختلفى را از خود بروز دادهاند 2:
«پيامبر گفت: ابراهيم عليه السلام براى قوم خود از عسل هم ملايمتر بود. قوم برايش آتش افروخت و او را در آتش افكند ولى او مىگفت:
فَمَنْ تَبِعَنِي فَإِنَّهُ مِنِّي وَ مَنْ عَصٰانِي فَإِنَّكَ غَفُورٌ رَحِيمٌ . 3