110658 ه . ق. «ظاهر ركنالدّين بيبرس» امير مصر گرديد. وى كه از «مماليك بحرى» بود، نسبت به تعمير و مرمّت بناى مسجد و ادامۀ كارهاى ناتمام كه پس از حريق مسجد آغاز شده بود، اهتمام خاصّى ورزيد. مورّخان مىنويسند: امير ياد شده، پنجاه و سه معمار با وسايل و بودجۀ لازم به سوى مدينه اعزام داشت و كار اساسى تعمير و مرمّت مسجد را بهپايان رساندند.
2 - 6 / الف: تلاش مماليك مصر
سلطان ناصرالدّين محمدبن قلاوون از «مماليك بحرى» در طول سالهاى 705 - 729 ه . ق. براى مرمّت و تجديد بناى قسمتهاى مختلف بناى مسجد، همّت و سعى وافرى نشان داد كه اهم آنها احداث دو سايهبان در مؤخّرۀ سقف قبله و قسمت شمالى بود.
در سال 831 ه . ق. كه فرسودگىهايى در بناى دو رواق مذكور به وجود آمد، اشرف برسباى از «مماليك برجى» اقدام به تعمير و مرمّتِ اين قسمت نمود. سپس در سال 853 ه . ق. ظاهر سيفالدين چخماق از سلسلۀ مماليك برجى مصر كه در سال 842 ه . ق. به حكومت رسيد، غالب سقفهاى شمالى و قبلى مسجد و روضه را بازسازى مجدّد كرد.
سلطان اشرف قايتباى (متوفّاى سال 902 ه . ق.) از مماليك مصر، در سال 879ه . ق. به وضعيت عمومى بناى مسجد اهتمام خاصى ورزيد كه مىتوان از مرمّت ديوارها، سقفهاى شامى و رواقهاى باب جبرئيل و تعمير قسمتهاى شرقى بناى مقصوره ياد كرد. متأسفانه بار ديگر در شب سيزده رمضان سال 886 ه . ق. حريقى بر اثر رعد و برق و فرو ريختن مناره رئيسۀ مسجد به وقوع پيوست كه در اندك مدتى، همۀ بناى مسجدالنّبى را فراگرفت و عدّۀ زيادى در مسجد كشته يا زخمى شدند.
ستونها بار ديگر فرو ريخت. منبر، صندوق مصلّى، مقصوره و اطراف حجره، همه سوختند.
اهل مدينه خبر اين آتش سوزى مهيب را به سلطان اشرف قايتباى رساندند و قبل از