102
5 / الف: توسعۀ مهدّى عباسى
پس از خليفۀ اموى، وليد بن عبدالملك (96 - 86 ق.) ابوالعبّاس عبداللّٰه، اول خليفۀ عباسى (136 - 132ق.) تغييرات و توسعۀ مختصرى در مسجد به وجود آورد. امام ابواسحاق حربى در «المناسك و اماكن طرق الحج و معالم الجزيره» (ص388) و ابنرسته در «الأعلاق النّفيسه» ما را از سنگنبشتهاى مطّلع مىكنند كه از كارهاى انجام يافته از سوى خليفۀ اوّل عبّاسى در مسجد چنين ياد شده است:
«أمر عبداللّٰه أمير المؤمنين بزينة هذا المسجد و ترتيبه و توسعة مسجد رسولاللّٰه - صلّىاللّٰه عليه[ وآله ] وسلّم - سنة اثنتين و ثلاثين و مائة ابتغاء رضوان اللّٰه و ثواب اللّٰه و إنّ اللّٰه عنده ثواب الدنيا و الآخرة و كان اللّٰه سميعاً بصيراً». 1آنگاه ابوجعفر عبداللّٰه منصور، دوّمين خليفۀ عباسى تصميم گرفت بار ديگر مسجدالنبى را توسعه دهد. ابنزباله از دانشمندان مدينه، متّفقاً. از «عبدالعزيز بن محمد» و «محمدبن اسماعيل» روايت مىكند كه به استناد آن، سمهودى و ابننجّار و ابنرسته 2قول آنان را پذيرفته، مىنويسند:
«حسنبن زيد نامهاى به ابوجعفر نوشت و ضمن آن پيشنهاد كرد كه مسجد النبى را از جانب شرق به حدّى توسعه ده تا حجره و مقبرۀ رسول اللّٰه در وسط مسجد قرار گيرد.»
لازمۀ اجراى چنين پيشنهادى، از بين رفتن خانۀ عثمان بن عفان و ضميمۀ آن به مسجد بود كه در مشرق مسجد قرار داشت و «حسن بن زيد» بىآن كه متعرّض