54بوده است، چه سان ظالمانه و ضد انسانى بوده است. آنان در يك دورۀ آموزش سياسى مىآموزند كه طرح امت وامامت اسلام، با وجود اين همه عوامل تفرقهانگيز و جدايى، چگونه قابل عمل است.
همۀ مسلمانان مستطيع. و قدرتمند در تمام عمر، حداقل يك بار با تحقّق عينى (بطور سمبليك و نمادين) امت واحده و حركت واحد و وحدت هدف و تشكّل و نمودارى از امامت آشنا مىشوند.
در حقيقت، اتّحاد جامعۀ بزرگ اسلامى كه يكى از والاترين ارزشها و هدفهاى سياسى - اجتماعى اسلام است، در مراسم بزرگ حج بطور عينى آموخته مىشود و راه حل مبارزه با عوامل تفرقه ارائه مىگردد؛ گويى همگى بالباس واحد و عمل واحد و گفتار و سنخيت واحد و هدف واحد و شكل واحد، تمرين اتحاد در سراسر زندگى مىكنند. 1
حج آزمايش بزرگ خدا
فلسفۀ آزمايش را در قرآن خواندهايم و مىدانيم كه خداوند انسان را در مراحل حسّاس زندگى، در تنگناها و كمبودها و وضعيت بحرانى در بوتۀ آزمايش مىنهد تا حق از باطل و خالصى از ناخالصى جدا گردد. 2«أَ حَسِبَ النّٰاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنّٰا وَ هُمْ لاٰ يُفْتَنُونَ.» 3