174احتمال اوّل قابل قبول نيست، زيرا امر بمعروف و نهى از منكر كه در زمان حج نه نسخ شده و نه تخصيص خورده است، در بسيارى از موارد موجب برخورد و ايجاد بغضاء مىشود. و همانطور كه گفته شد اصولاً اختلاف فتواى فقها و عمل مقلّدين آنان در حج چه بسا ايجاد تفرقه و بغضاء مىكند. هر مسلمان منصف و آگاهى مىتواند موارد زيادى از اين مقوله را در حج مشاهده كند كه نه حرام است و نه كسى آن را تحت عنوان جدال منع مىكند.
نتيجۀ اين بحث آن است كه تنها جدالى مىتواند مصداق آيه و حرام باشد كه به قصد ايجاد تفرقه و دشمنى انجام پذيرد. در اينجا بايد قضاوت را بر عهدۀ متفكّران و دانشمندان و مسلمانان بيدار و آگاه گذاشت تا منصفانه قضاوت كنند كه آيا هدف و مقصد برگزاركنندگان و حاميان حركت سياسى - عبادىِ حج، ايجاد تفرقه و دشمنى در ميان مسلمانان است يا ريشهكن نمودن عوامل تفرقه و دشمنى، كه چيزى جز سياستهاى مزوّرانۀ استكبار جهانى و ايادى خود فروختۀ آن نمىباشد؟!
درست است كه اين حركت مقدس سياسى - عبادى در حج، منجر به دشمنى مىشود، ولى بايد ديد طرف اين دشمنى كيست؟ آيا نتيجۀ آن دشمنى مسلمانان با يكديگر است، يا دشمنى با سلطهگران و متجاوزان و غارتگران و بالاخره دشمنان اسلام و امت اسلامى؟
اگر در نهايت به دشمنى با كارگزاران سياستهاى استكبارى مىانجامد، اين دشمنى خواست اسلام و فرمان خدا و مطلوب همه است و نه تنها حرام نيست بلكه از واجبات الهى است: