217من نمىدانم كه بناى شاذروان چه هنگام آغاز شد. اين بنا نه يك بار بلكه بارها انجام شده است؛ از جمله در سال پانصد و چهل و دو، كه نمىدانم در اين سال كدام قسمتهاى آن ساخته شد. بار ديگر - بنا به آنچه ابنخليل در «منسك» خود بيان كرده - در سال ششصد و سى و شش صورت گرفت و هم او مىنويسد: در اين سال شاذروان تا به حجرالأسود رسانده شد. ديگر بار، آخر دهۀ شصت (قرن هفتم) يا در اوايل دهۀ هفتاد (قرن هفتم) بوده است؛ زيرا قاضى بدرالدينبن جماعه يادآور شده كه او در سال ششصد و پنجاه و شش ديده است كه (شاذروان) به صورت سكويى بود كه برخى عوام به گرد آن طواف مىكردند و در سال (ششصد و) شصت و يك ديده است كه روى آن چيزى به صورتى كه امروزه ديده مىشود، بنا كرده بودند تا نشود به دور آن طواف كرد. اين مطالب را دايىام از قول پسر قاضى عزالدين و او از قول پدرش برايم باز گفت.
قاضى عزالدينبن جماعه - باز بنا به گفته دايىام - يادآور شده كه ارتفاع شاذروان از زمين طواف در سمت درِ كعبه، يك ربع و يك هفتم ذرع و عرض آن در اين سمت، نيم ذرع و ربع (سه چهارم ذرع) است.
ازرقى يادآور شده كه ارتفاع شاذروان شانزده انگشت و عرض آن يك ذرع است 1 و همانگونه كه ازرقى خاطر نشان مىكند، عرض آن در جاهايى كمتر از اين مقدار است. محبّ طبرى عالم حجاز در زمان خود نيز بنا به گفتۀ ازرقى فتوا داد كه اندازۀ قبلى آن بايد باز گردانده (و باز سازى) شود و در اين باره تأليفى كوتاه دارد كه آن را «استقصاء البيان في مسألة الشاذروان» نام نهاده است.
زيورهاى كعبۀ معظمه
گويند نخستين كسىكه در جاهليت كعبه را آراست، عبدالمطلب جدّ پيامبر صلى الله عليه و آله بود كه اين كار را با دو آهوى طلايى - كه به هنگام حفر چاه زمزم يافت - انجام داد. اين مطلب را ازرقى گفته است. البته وى دربارۀ اولين كسىكه در اسلام آن را آراست، سخن