61آهن به تمام خانه‌هاى شهر كشيده‌اند، از يك طرف درّه به طرف ديگر هم، به واسطۀ بعد مسافت خشكى،«طرّاده‌ها» ¹ و«لتكه» ² در روى دريا كار مى‌كند، و رفت و آمد مى‌كردند، كشتى سازى معتبر«دولت روس»اين جا است، و كشتى‌هاى جنگى كه يك ماه قبل به «ژاپن»فرستاده‌اند، از همين جا بوده است.

سواستُپل

سه ساعت توقف كرده گذشتيم، صبح زود ديگر، اول آفتاب، كشتى در كنار شهرى عظيم كه«سواستپل»باشد، لنگر انداخت، اين شهر جزء متصرفات«عثمانى»بوده است، تا زمان سلطنت«كاترين ثانى» ³ [ كه] در ممالك روسيه جلوس كرد، در سال هزار و صد و نود و هفت هجرى، با«دولت عثمانى»مصاف داد، اين شهر و چندين شهرهاى ديگر را در كنار«بحر اسود»، به تصرف خود درآورد، در اين شهر جنگ معروف بين دولت «فرانسه»و«انگليس»و«عثمانى»، كه آن دو دولت به حمايت«عثمانى»برخاسته بودند، با دولت«روس»اتفاق افتاد، اين جنگ در عهد سلطنت«نيكولاى»و پادشاهى«سلطان عبدالحميد خان عثمانى»، در سنۀ هزار و دويست و هفتاد و يك هجرى واقع گرديد، و قصۀ آن جنگ در تواريخ به شرح مسطور است.

و در عين اشتداد جنگ،«نيكولاى»در«پطرزبورغ» ⁴ وفات يافت، ولى جنگ به حال خود بماند، تا اينكه پسر«نيكولاى»«الكساندر ثانى»بر تخت سلطنت«روسيه» جلوس كرده، در عهد او كار بين دول ثلاثه به مصالحه انجاميد،«نيكولاى»همان است كه در عهد دولت«فتحعليشاه»مبرور، لشكر به«ايران»فرستاد، و با مرحوم«عباس ميرزا» نايب السلطنه لشكر«روس»جنگ‌ها كرده، تا بالاخره در قريۀ«تركمان چاى»، عهد مصالحه بين دولتين«روس»و«ايران»به توسط«نايب السلطنه»برقرار شد، از طرف