174
5- صحن و ايوان‌ها
صحن كاظمين در زمرۀ صحن‌هاى بزرگ عتبات است و به صحن نجف اشرف شباهت دارد و به لحاظ وسعت و مساحت بزرگ تر از آن است.طول صحن 370 و عرض آن 350 متر است و حرم مطهر در داخل اين صحن مستطيل شكل با طول 230 متر و عرض 150 متر قرار دارد. 1براى نخستين بار عضدالدوله ديوارى پيرامون حرم كشيد و در حقيقت صحنى براى حرم ايجاد كرد.در آتش سوزى سال 441 ق،صحن نيز آسيب ديد و ارسلان بساسيرى آن را تجديد كرد. 2اين صحن دوباره در 569 ق براثر طغيان دجله خراب شد و خليفه الناصر لدين اللّٰه آن را بازسازى كرد و حجره هايى پيرامون آن ساخت و پس از چندى آن ها را به مدرسه‌هاى دينى تبديل كرد. 3ارتفاع حجره‌هاى تحتانى شش متر و ارتفاع غرفه‌ها تا سطح صحن 11/5 متر است.همه آن‌ها در يك حلقه قرار دارد.
سلطان اويس جلايرى ديوارهاى آن را با كاشى‌هاى زيبا تزيين كرده است.در دورۀ صفوى و قاجار نيز ديوارهاى صحن از نو كاشى كارى و تزيين شده است.
در دورۀ قاجار،محمد حسين خان قراگوزلوى همدانى آن را توسعه داد. 4صحن كاظمين از سه طرف ساختمان‌ها و خانه‌ها را در احاطۀ خود دارد و تنها ضلع شمالى حرم به مسجد جامع صفوى وصل است و اين مسجد هم به ديوار صحن چسبيده است.در هريك از ضلع‌هاى سه گانۀ شرقى،غربى و جنوبى بيست باب حجره و يك ايوان مرتفع و مجلل ساخته شده است.ضلع شمالى آن ده باب حجره دارد.چهار جانب صحن را