283

فصل دوازدهم:مراتع و چراگاهها در صدر اسلام

چراگاهها پيش از اسلام

اهل لغت در معناى«حمى»چند تعريف به دست داده‌اند.دقيق‌ترين تعريف آن،اين است كه حمى موضعى است كه در آن گياه باشد و مورد حمايت قرار گيرد تا كس ديگر آن را نچرد(قرقگاه). ¹اين تعريف را سمهودى آورده و براى آن تعريفى فقهى هم ارائه داده است كه حمى موضعى است از اراضى موات كه كسى را حق ورود در آن نباشد تا گياهانش بسيار گردد و مواشى خاص در آن حق چريدن داشته باشند. ²

از اين تعريفات برمى‌آيد كه«حمى»ملك عام است؛يعنى متعلق به دولت است كه براى استفادۀ عموم آن را در اختيارشان مى‌گذارد.يا متعلق است به شيخ يا رئيس قبيله كه از آن فقط خود بهره مى‌برد.و ديگر افراد عشيره هم از آن استفاده توانند برد.

شافعى گويد:چون يكى از عزيزان عرب به طلب آن و گياه به مكانى سرسبز و پرنعمت رسد،سگى را بر كوهى و اگر كوه نباشد بر تپه بالا مى‌برد و سپس آن را وا مى‌دارد كه پارس كند تا هر جا كه صداى آن سك برود از هر طرف حمى يا چراگاه اوست.او حق دارد كه با ديگران در بيرون آن بقعه بچراند و آن شمار از ستورانش را كه ناتوانند يا مى‌خواهد در نزديك يا در دسترس او باشند در آن بقعه بچراند و ديگران را از ورود به آن منع كند. ³از اين