240اين عمل باعث شد كه سراسر جزيرة العرب غير از مكه و يمن تابع مدينه شوند و اين نظام با آنچه در زمان پيامبر-ص-بود منسجم شد.ابن سعد مىگويد:ابو هريره در زمان عمر والى يمن بود با پانصد هزار درهم كه در آنجا گرد آورده بود به مدينه آمد.و چنين بود علاء بن حضرمى. 1
در عصر اموى در امور ادارى تغييراتى حاصل شد.شعبى روايت مىكند:نخستين كسى كه هر دو عراق و خراسان و سجستان و بحرين و عمان در قلمرو فرمان او قرار گرفت زياد بود.و حال آن كه بحرين و عمان در تحت فرمان واليان حجاز مىبود. 2ابو نعيم در توضيح اين امر گويد كه همواره اصفهان تابع بصره بود تا سال 41 بعد از شهادت على-ع-و فرمانروايى معاويه.معاويه اصفهان را از بصره منتزع كرد و به كوفه داد و به جاى آن بحرين و عمان را از مردم حجاز بستد و به مردم بصره داد. 3
ديگر مناطق جزيره تابع مدينه شد.بلاذرى گويد:مجراى عيون الطّف و اعراض آن مجراى اعراض مدينه و قراء نجد بود و صدقه آن به اعمال مدينه پيوسته بود.هنگامى كه اسحاق بن ابراهيم بن مصعب از سوى متوكّل امارت سواد يافت آن را به قلمرو خود درافزود.
و عمال او زكات آن گرفتند و جزء بلاد سواد درآمد و امروز نيز به همان حال است. 4
صدقات قبايلى كه در نجد و مشرق حجاز بودند به مدينه مىرسيد.سكونى و ابو زياد كلابى چنين گويند.
مصعب زبيرى گويد:عكرمة بن عبد الرحمان مخزومى براى جمعآورى زكات به ميان قبايل سعد و رباب رفت و اين در ايامى بود كه يمامه ضميمۀ مدينه بود. 5
و صدقات بكر بن وائل از آن صاحب راه مكه بود و به سه هزار درهم مىرسيد.
در تعداد اماكن تابع مكه اقوال مختلف است.كاملترين صورتى كه ارائه شده چيزى است كه ابن خرداذبه و بكرى نوشتهاند.ابن خرداذبه گويد:مخاليف مكه در قسمت نجد عبارتند از طائف و نجران و قرن المنازل و فتق و عكاظ و زيمه و تربه و بيشه و تباله و هجيره